`Eindelijk recht' voor de boeren

Boeren probeerden jarenlang te bewijzen dat hun vee ziek werd van rioolwater in hun sloten. Nu krijgen ze erkenning. En geld.

,,We zijn tevreden. Dit is de kroon op ons werk'', zegt gepensioneerd melkveehouder Jan van de Geest uit het Drentse Nieuwelande, bij Hoogeveen, over het rapport dat de schadelijkheid van riooloverstorten voor diergezondheid beschrijft.

Een commissie onder voorzitterschap van de voormalige gedeputeerde J. van Dijk uit Groningen, ingesteld op aandringen van de Tweede Kamer, presenteerde gisteren haar langverwachte rapport aan de bewindslieden Veerman (LNV) en Schultz van Haegen (Verkeer en Waterstaat).

In het rapport stelt de commissie dat het moeilijk is een sluitend bewijs te leveren dat dierziekten en veesterfte een gevolg zijn van drinkwater dat is verontreinigd met rioolwater, maar dat die relatie er meestal wel is. Van Dijk: ,,We noemen het circumstantial evidence. Het is als met het meeroken met iemand die rookt. Je kunt rationeel niet anders dan ervan uitgaan dat er een relatie ligt.''

De commissie heeft bemiddeld in 21 slepende conflicten tussen veehouders en overheden, waarvan nu er nu twintig vlotgetrokken zijn. In totaal is volgens Van Dijk ongeveer één miljoen euro schadevergoeding toegekend. Er is ook veel emotionele schade, die zich volgens Van Dijk ,,niet met financiële claims laat wegpraten''.

Ex-boer Jan van de Geest heeft twaalf jaar een stichting geleid om de belangen van gedupeerde boeren te behartigen. ,,Een ongelooflijk zware strijd'', zegt Van de Geest. ,,En het zwaarste was nog wel de rubberen muur waar wij al die jaren tegenaan zijn gelopen.'' Gemeenten, waterschappen en zuiveringschappen ontkenden meestal dat ziekte en dood op het boerenbedrijf iets te maken zouden kunnen hebben met riooloverstorten, dat wil zeggen rioolwater dat bij hevige regenval of bij storingen in de boerensloot terechtkomt. Koeien drinken ervan of komen in aanraking met vervuilde bagger uit de sloot en worden ziek, jarenlang. Van de Geest: ,,De overheid heeft altijd de verantwoordelijkheid afgewezen. Ze hebben jarenlang gezegd: het is jullie sloot en jullie moeten zorgen dat die schoon is. Maar zij gebruikten onze sloten om hun vuile water op te lozen.'' Commissievoorzitter Van Dijk: ,,Heel vaak was er bij overheden grote angst om schuld te erkennen, uit angst voor precedentwerking. Ze waren bang dat nog veel meer boeren met schadeclaims zouden komen. Die angst is niet terecht, want elk geval kan op zichzelf worden beoordeeld.''

Het heeft gedupeerde boeren jaren gekost om de onvruchtbaarheid, verminderde melkproductie, misvormingen en sterfte onder hun vee te kunnen herleiden op de riooloverstorten. Vaak kregen de boeren zelf de schuld. Van de Geest: ,,Er werd gezegd: jij bent vast geen goeie boer want je koeien zijn ziek. Maar het is net als met loodvergiftiging: je kunt als moeder je kinderen nog zo goed te eten geven, als ze loodvergiftiging hebben dan blijven ze ongezond.''

Boer Toon Zelhorst, die met zijn vader Gerard een ,,afschuwelijke periode'' doormaakte in het Overijsselse Vollenhove: ,,Al het rioolwater van Vollenhove kwam op 25 meter van ons bedrijf langs. Het liep regelmatig over. Maar niemand wilde geloven dat het iets te maken had met onze zieke koeien. We zijn er zelf ziek van geworden.''

Er zijn in Nederland ongeveer 1.500 riooloverstorten. Daarvan zijn er 438 als ,,risicovol'' aangemerkt voor de diergezondheid, en van die 438 zijn er 239 zelfs voor de volksgezondheid een risico. Eerder sprak het rijk met de Unie van Waterschappen en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) af vóór 2005 risicovolle en/of illegale overstorten te saneren. Tot op heden is dat met ongeveer honderd riooloverstorten gebeurd. Commissievoorzitter Van Dijk zegt dat de deadline van 2005 niet mag worden uitgesteld. Staatssecretaris Schultz belooft ,,alles op alles'' te zetten om de afspraak na te komen. De commissie wil dat bij risicovolle riooloverstorten de bewijslast wordt omgekeerd. De gemeenten en de waterschappen moeten bewijzen dat er géén relatie is met dierziekten. Een gevoelig punt. ,,Ik weet nog niet of we deze aanbeveling kunnen overnemen'', zegt minister Veerman.