`Een doos mag nooit duur zijn'

De kartonindustrie ziet haar afzetmarkt krimpen, doordat de belangrijkste klanten naar lagelonenlanden verhuizen. Innovatie en specialisatie bieden uitkomst. ,,Dozen maken is een zeer kritisch proces.''

Een van de grootste ergernissen van vakkenvullers in de supermarkt zijn de dozen waar de meeste producten in aangeleverd worden. Die zijn te stevig dichtgelijmd, van boven tot onder afgeplakt met tape of te strak in plastic folie gewikkeld. Veel tijd gaat verloren met het openpeuteren en lossnijden van de afsluitingen van dozen.

Het kan veel eenvoudiger, zegt Bert Schoeren, hoofd innovatie van Kappa Packaging, de grootste papier- en kartonproducent van Nederland en met 115 fabrieken een van de grootste in Europa. ,,Je kunt bijvoorbeeld een trekstrip gebruiken in plaats van lijm om de doos open te maken. Of je maakt op de plek waar de lijm zit een kartelrandje waardoor je de doos op die plek kunt indrukken om hem open te maken.'' Een andere manier om het vakkenvullen te versnellen, is een doos waarbij je de voor- en achterkant kunt verwijderen en je de producten zo het schap kunt inschuiven. ,,Met behulp van dit soort slimmigheidjes gaat vakkenvullen zeker twee keer zo snel als nu'', aldus Schoeren.

Waarom gebeurt dat dan niet? ,,Simpel, omdat niet de supermarkten, maar de fabrikanten onze klanten zijn. Die willen het liefst een zo stevig mogelijke doos, zodat de producten niet beschadigen. Het maakt voor hen niks uit of een doos ook praktisch is in de supermarkt.'' Verder zijn verpakkingsmachines ingesteld op bestaande dozen. Kappa probeert daarom alleen toepassingen te ontwikkelen die in de bestaande productielijnen passen, zodat machines niet al te veel (dure) aanpassingen nodig hebben. Schoeren: ,,De doos mag in geen geval duurder worden.''

De concurrentie is namelijk scherp en wordt met name op prijs gevoerd, zegt directeur Wim Hoebert van Kappa De Zeeuw Golfkarton in het Gelderse Eerbeek. Hij is tevens voorzitter van de Vereniging Golfkarton, de branche-organisatie van de zestien golfkartonproducenten in Nederland, die samen jaarlijks 1,7 miljard kartonnen dozen produceren en ruim 500 miljoen euro omzet behalen. ,,Onze afnemers eisen steeds lagere prijzen, terwijl door de hoge papierprijs de inkoopkosten toenemen. De winstmarge wordt dus lager.''

De belangrijkste afnemers van dozen zijn grote productiebedrijven van voedingsmiddelen en cosmetica, die miljoenen dozen afnemen en daardoor een sterke onderhandelingspositie bezitten. Ze stellen bovendien hoge eisen. Hoebert: ,,Het lijkt maar gewoon een stomme doos, maar de productie is een zeer kritisch proces. Als een doos niet perfect recht gevouwen is, loopt de verpakkingsmachine vast en ligt de productielijn stil.''

De vraag naar kartonnen dozen is de afgelopen jaren verschoven van standaard dozen met eenvoudige opdruk naar dozen met een op het te verpakken product afgestemd formaat en meerkleurenopdruk. Hoebert: ,,Een product verkoopt beter als het in een mooie doos zit en je kunt er een hogere prijs voor vragen. Vroeger gold: het enige wat je weggooit, is de verpakking. Nu geldt: het enige wat je koopt is de verpakking.'' Kappa De Zeeuw is gespecialiseerd in de productie van golfkartonnen dozen met meerkleurenopdruk. ,,De concurrentie is het grootst bij standaardproducten, in onze branche de standaard bruine vouwdoos. Op gespecialiseerde producten zit een hogere marge.''

,,De kunst van karton maken'', zegt Hoebert, ,,is ervoor te zorgen dat je bij de productie zo weinig mogelijk afval hebt en dat je voorraden zo klein mogelijk zijn.'' Golfkarton, dat één of meer lagen golvend papier bevat, waar het zijn stevigheid aan dankt, neemt veel ruimte in beslag. ,,Het bestaat grotendeels uit lucht.'' Het grote volume maakt de distributie kostbaar, met als gevolg dat de afzetmarkt van een golfkarton beperkt is tot een straal van hooguit 250 kilometer rondom de fabriek. Die straal wordt groter naarmate het product specialistischer is. Die beperkte reikwijdte heeft voordelen, zegt Hoebert: ,,Wij hebben geen last van concurrentie uit bijvoorbeeld Oost-Europa, waar veel goedkoper karton geproduceerd wordt.'' Nu veel bedrijven hun productie naar Oost-Europa en andere lagelonenlanden verplaatsen, slaat dat voordeel echter om in een nadeel: ,,Een deel van onze afnemers verdwijnt langzaam uit Nederland.''

Op termijn is dat bedreigend voor het voortbestaan van de Nederlandse kartonindustrie, realiseert Hoebert zich. ,,Het is duidelijk dat de markt krimpt. De enige Kappa-fabrieken die nog een flinke groei van vijf procent of meer laten zien, zijn die in Oost-Europa.'' De branche moet het volgens hem vooral hebben van specialisatie en de ontwikkeling van nieuwe, innovatie toepassingen van karton, want efficiencywinst valt er weinig meer te behalen. ,,We maken nu al twee keer zo veel dozen als tien jaar geleden, met de helft van het aantal mensen. Het productieproces is in hoge mate geautomatiseerd. Daar zit weinig rek meer in.''

Ook de toeleveranciers van de kartonindustrie zien hun afzetmarkten kleiner worden. Zo zit in Eerbeek vlakbij Kappa De Zeeuw ook papierfabrikant SCA De Hoop, onderdeel van het Zweedse SCA, dat naast papier en verpakkingen ook luiers en tissues maakt. In Eerbeek produceert SCA gerecycled papier voor de golfkartonindustrie. Van oud papier wordt een-, twee- en drielaags bruin papier gemaakt, dat wordt gebruikt voor de binnenkant en de golflaag van kartonnen dozen, die daarmee voor ongeveer driekwart uit hergebruikt papier bestaan. Voor de buitenkant van kartonnen dozen wordt vaak nieuw papier gebruikt, omdat dat beter te bedrukken is.

SCA De Hoop is sterk afhankelijk van de prijs van oud papier, die nogal eens schommelt doordat vraag en aanbod fluctueren, zegt productieleider Hennie Harmsen van SCA De Hoop. Volgens hem is er sprake van een lichte overproductie op de Europese markt voor gerecycled papier. ,,De prijzen zijn daardoor slecht. Als we met overcapaciteit zitten, verschepen we soms productie naar Azië, want daar is veel vraag naar papier. Dat is beter dan het hier op de markt dumpen.'' Bovendien zijn de transportkosten laag. ,,Veel containerschepen die goederen uit het Oosten hierheen hebben gebracht, varen anders toch leeg terug.''

    • Jochen van Barschot