De Zuidtangent, een bus die rijdt als een trein

De luxe busdienst Zuidtangent blijkt een groot succes. De bus, een initiatief van de overheid, verbindt Haarlem via Schiphol met Amsterdam. Binnen een jaar is hij door het publiek ontdekt.

Het is vroeg in de ochtend, net na zes uur, en de rode bus van de Zuidtangent raast met een snelheid van 80 kilometer per uur door het Hollandse polderlandschap tussen Haarlem, Hoofddorp, Schiphol en Amsterdam Zuid-Oost. De bus zit vol. De Zuidtangent is een dienst van Connexxion in opdracht van gemeente Haarlem, Regionaal Orgaan Amsterdam en de provincie Noord-Holland.

Sinds de invoer van de Zuidtangent op 13 januari vorig jaar is de busverbinding een succes. Binnen een half jaar boerde de lijn ver boven de prognose en is de verhouding kosten en inkomsten fifty-fifty. Reizigers zeggen niet dat ze met de `bus' zijn gekomen, nee, ze reizen met de `Zuidtangent'.

De Zuidtangent is dan ook geen normale busdienst. Allereerst biedt de gelede bus, waarvan er 33 rijden, veel comfort. Beenruimte is meer dan goed, de bus is stil. Reizigers lezen kranten en boeken. Een jonge vrouw verdiept zich in Atonement van Ian McEwan en een jongen in On the Road van Jack Kerouac.

De rode buitenzijde van de bus suggereert snelheid; het grijze interieur ademt rust en veiligheid. De bussen zijn ontworpen en gebouwd door Van Hool. Het symbool van de Zuidtangent is de zwaluw. Dat is goed gekozen. Het logo verbeeldt de snelheid van de bus en het landelijke gebied dat hij doorkruist.

Het traject van 41 kilometer voert in een wijde lus tussen Haarlem en Amsterdam Zuidoost. Er zijn 23 haltes. De chauffeurs zijn naar anciënniteit gekozen uit het personeel van Connexxion. Twee dagen extra training waren noodzakelijk om vertrouwd te raken met de speciale eisen van de Zuidtangent. Zo is de hoogte van de perrons gelijk aan die van de treeplank, zodat de chauffeur daar strak tegenaan moet parkeren en niet, zoals bij gewone haltes, eerst een bocht kan nemen bij het aanrijden.

Met een gemiddelde van bijna 40 kilometer per uur is de Zuidtangent een van de snelste bus- of tramverbindingen in Nederland. De sneltram in het Utrechtste Nieuwegein haalt gemiddeld 30 kilometer. Vanaf station Haarlem tot Schalkwijk volgt de bus de reguliere stadsroute. Vervolgens begeeft hij zich op zijn eigen busbaan. Dat laatste is de grootste kracht van deze lijn. Hij kan niet makkelijk verstrikt raken in het verkeer of vastlopen in een file. Hij duikt onder de Ringvaart door via een aquaduct en de N205 neemt hij met een overspanning. Vertraging is een uitzondering.

Herman Opmeer, woordvoerder van Connexxion, geeft op het Connexxion-kantoor in Hoorn toelichting: ,,Tien jaar geleden is het plan ontwikkeld, samen met de Provincie Noord-Holland en diverse gemeenten. Zij kwamen tot het besluit dat de bus zijn eigen route aflegt, waarvan geen ander verkeer gebruikt maakt. Het doel is vanuit Haarlem en omstreken een directe verbinding te krijgen met Schiphol en Amsterdam, ook moeten de Vinex-locaties in de Haarlemmermeer goed bereikbaar zijn. De kosten bedroegen 227 miljoen euro en werden gedragen door het Ministerie van Verkeer- en Waterstaat en door de provincie Noord-Holland.

,, Wanneer je naar het openbaarvervoernet kijkt in dit deel van Nederland dan zie je dat alle snelle verbindingen in een stervorm naar Amsterdam wijzen. De Zuidtangent doet dat juist niet, die verbindt de punten van de ster met elkaar. Wilde je vroeger vanuit Haarlem met de trein naar Schiphol dan moest je eerst naar Sloterdijk en daar overstappen. Nu geeft de Zuidtangent rechtstreeks verbinding.''

Voor de Zuidtangent begint de avondspits al om twaalf uur, zegt Opmeer. De bus heeft dan een frequentie van acht keer per uur. ,,We richten ons op personeel van Schiphol, forenzen, winkelend publiek, sociale, recreatieve reizigers en scholieren. Meestal moet een lijn anderhalf jaar de tijd hebben om zich te settelen, dat is nu niet het geval. Het gemiddeld aantal reizigers is 22.000 per dag.''

De hoogste bezettingsgraad bereikt de bus ten westen van Schiphol Plaza,het traject naar Hoofddorp-Schiphol. Deze reizigers zijn voornamelijk mensen die op Schiphol werken of mensen uit de Bijlmer die in Hoofddorp werken.

Aanvankelijk was er kritiek op de Zuidtangent. De oude, bestaande buslijnen in de gemeenten Haarlem en Haarlemmermeer werden aangepast aan het nieuwe lijnennet, waarin de Zuidtangent een plaats kreeg. Maar al snel blijkt van het comfort en de snelheid van deze nieuwe lijn een stimulerende werking uit te gaan en maakten ook meer mensen gebruik van, bijvoorbeeld, de trein. En de bestaande lijnen konden zich, dank zij verbindingen met de tangent, opnieuw handhaven. In de toekomst is het de bedoeling de lijn in oostelijke richting uit de breiden naar het Amsterdamse wooneiland IJburg.

De route is veelzijdig. Het oude stadshart van Haarlem is een sfeervol begin van een rit, die gaandeweg surrealistische vormen aanneemt. In Schalkwijk stopt de bus bij de entree van het winkelcentrum en de volgende halte, die van Vijfhuizen, vormt naar sfeer het tegendeel. Modern gestroomlijnde, futuristisch ogende halteplaatsen met een sierlijk gebogen beschutting van glas. Een blok woonhuizen in Vijfhuizen kan wedijveren met de meest exclusieve architectuur. Het effect van een surrealistische tocht neemt toe naarmate de lijn dieper de polder ingaat. Weilanden overal rondom. De busbaan is eigenlijk een trein, hier en daar zijn zelfs spoorwegbomen te zien wanneer de betonbaan een voetpad of verkeersweg kruist. Ook de ruime bochten die de bus neemt, wekken de suggestie van een spoorlijn.

Dat blijkt te kloppen. Zoals Opmeer zegt is de buslijn erop gebouwd in de toekomst, als dat nodig mocht zijn, in een tramlijn te veranderen. Zogenaamde `lightrail' is betrekkelijk eenvoudig aan te brengen en in de betonnen ondergrond kunnen sleuven voor rails gefreesd worden.

`Hoofddorp-Beukenhorst' is een halte voor een bedrijven- en kantorenpark en Schiphol-Plaza dient niet alleen de luchtreizigers tot voordeel, ook het winkelend publiek, dat sinds de komst van de tangent aanzienlijk is toegenomen. Plaza is tot tien uur 's avonds open. Ook de halte Amstelveen geeft toegang tot het winkelcentrum en via Ouderkerk aan de Amstel bereikt de lijn de eindhalte Bijlmerstation, waar veel bedrijven gevestigd zijn maar ook Heineken Music Hall en de Arena Woonboulevard te bezoeken zijn. Vanuit hier ligt Amsterdam-Centrum niet ver, evenals de andere richting uit, Utrecht.