De dood in Ivoorkust draagt een uniform

Doodseskaders zaaien angst in Abidjan, het commerciële hart van Ivoorkust. Volgens de VN zijn ze samengesteld uit ,,elementen die dicht bij de regering staan''.

Soms komen ze voor een arrestatie. Meestal komen ze om te doden. Maar ze komen bijna altijd als het donker is en de straten van Abidjan uitgestorven zijn. Dan is de stad aan hen overgeleverd. Ze worden `de doodseskaders van Gbagbo' genoemd.

Toen de twee jeeps en een zwarte BMW voor de woning van tv-acteur Yerefé Camarah stopten, was het kwart voor tien, vijftien minuten voor het ingaan van de avondklok. Iedereen weet waar Camarah woont: als je in Ivoorkust op televisie komt, ben je meteen beroemd. Vier gewapende mannen in militair uniform stapten uit. Een van de kinderen deed open. ,,Waar is je vader?'', wilden ze weten. Yerefé Camarah moest ter ondervraging mee naar het politiebureau. Hij kreeg nog tijd om zich om te kleden. ,,Ik ben morgenochtend terug'', zei hij, voordat hij met de handen in de lucht naar een jeep werd geleid.

Wat doe je als je vader zomaar wordt opgepakt door dezelfde figuren die geacht worden de openbare orde te beschermen? De politie bellen? De oudste zoon van Camarah, bijnaam Sadate, antwoordt met een cynische snuif. ,,Ik heb een speciaal crisisnummer van het Franse leger gebeld; dat had ik in de krant zien staan. Maar dat bleek alleen voor Franse burgers te gelden.'' Om zeven uur de volgende ochtend klopten kennissen aan. Een taxichauffeur had het lijk van zijn vader langs de weg zien liggen. Vijf kogels. Sadate leende een auto om hem te kunnen identificeren. Als moslim legt hij zich neer bij zijn vaders dood. God wil het zo, hè. Maar: ,,Ik vind het erg moeilijk te accepteren dat hij onder zulke dramatische omstandigheden gestorven is.''

Tientallen slachtoffers hebben de doodseskaders al gemaakt. Prominente moslims, uitgesproken tegenstanders van president Gbagbo, een rijke Libanese supermarktbaas of aanhangers van de belangrijkste oppositiepartij RDR, zoals Yerefé Camarah. Nog altijd onopgehelderd is de moord op generaal Robert Gueï, een paar uur na de mislukte staatsgreep die het begin van de nog altijd voortslepende politieke crisis markeert. Een dag nadat een jeugdvriend van Gbagbo, Louis Dacoury-Tabley, had aangekondigd dat hij zich bij de rebellen aansloot, werd zijn broer ontvoerd en doodgeschoten.

Ooggetuigen beschrijven steeds dezelfde aanpak. Mannen in burger, camouflagekleding of het olijfgroene uniform van de gendarmerie rijden `s nachts voor in een vierwielaangedreven auto zonder kenteken. Ze nemen hun doelwit zonder verdere uitleg mee. Diens lichaam wordt de volgende dag in een berm aangetroffen. De politieke terreur mist zijn uitwerking niet. Vrijwel alle RDR-politici zijn ondergedoken.

Niemand weet of president Gbagbo deze moordbrigades willens en wetens hun gang laat gaan of dat ze zijn autoriteit ontstijgen. Vorig jaar sprak een kleine Ivoriaanse mensenrechtenorganisatie voor het eerst van hun bestaan. ,,We zijn ervan overtuigd dat er doodseskaders actief zijn'', zei woordvoerder Ibrahim Doumbia. ,,Zij ontrekken zich aan de klassieke militaire hiërarchie, maar zijn zeer strak georganiseerd.''

Eind januari werd dit bevestigd door de Verenigde Naties. In een rapport dat zowel de rebellen als de regering beschuldigt van schending van de mensenrechten, staat de voor Gbagbo vernietigende passage dat ,,de doodseskaders zouden zijn samengesteld uit elementen die dichtbij de regering staan, de presidentiële garde en een tribale militie van de stam van de president''. Deze ,,elementen zijn gemakkelijk te identificeren als er een internationaal onderzoek wordt ingesteld'', verklaarde de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties tegen de Franse president Chirac.

Er waren ook namen genoemd, maar die liet het rapport achterwege. Dagblad Le Monde noemde ze vorige week wèl. Een van de sleutelfiguren, die achter de moord op Gueï en Dacoury-Tabley zou zitten is de rechterhand van Gbagbo's vrouw Simone.

De vrouw van de president staat bekend als een havik. Zij wil niets weten van het vorige maand gesloten vredesakkoord met de rebellen. Op de beschuldigingen heeft ze nog niet gereageerd. De regeringskranten spreken schande van het artikel in Le Monde en draaien steeds hetzelfde liedje af: dat de buitenlandse media een haatcampagne tegen Gbagbo voeren. Altijd is dat het weerwoord van de Ivoriaanse macht.

Zijn vaders roem als tv-acteur kon hem niet tegen de dood beschermen, verzucht Sadate. Tijdens bijeenkomsten van oppositiekandidaat Alassane Ouattara gaf hij regelmatig acte de présence. Hij maakte geen geheim van zijn politieke voorkeur. Verder viel hem niets te verwijten, zegt Sadate. En nee, het was geen ordinaire afrekening, zoals sommige kranten beweren. ,,De mannen die bij ons aan de deur klopten, handelden vol zelfvertrouwen. Je zag gewoon dat ze wisten dat niemand hen iets kon maken.''