Afghanistan bedwingen met 600 man

Om Afghanistan te pacificeren trekken Amerikaanse soldaten de provincies in om te helpen bij de wederopbouw. Niet alle hulporganisaties staan te juichen.

Het oude fort torent uit boven de stad. Beneden ligt de Afghaanse provinciestad Gardez: rommelige straten van lemen huizen, die haast ongemerkt opgaan in de grijsbruine vlakte. In zuidelijke richting rijzen de witbesneeuwde bergen steil op uit het landschap.

Bashir wijst naar het zuidoosten. ,,Sahi Kot'', zegt de Afghaanse strijder. In Sahi Kot sneuvelden in maart vorig jaar verscheidene Amerikaanse militairen bij zware gevechten met de Talibaan. Elf maanden later is de strijd tegen het terrorisme in de bergen nog steeds niet beslecht. ,,Sahi Kot'', zegt Bashir opnieuw. Hij doet of hij iemand neerschiet. ,,Al-Qaeda.''

Dit is Paktia, een provincie in het grensgebied met Pakistan. Militairen en hulpverleners zijn het over één ding eens: het is in gebieden als dit dat de toekomst van Afghanistan zal worden beslist. Als het lukt de provincies te pacificeren, kan de wederopbouw beginnen. Lukt dat niet, dan glijdt het land terug in armoede en anarchie.

In de Afghaanse provincie heerst een machtsvacuüm. De invloed van de interim-regering van Hamid Karzai, overeind gehouden door 4.800 soldaten van de internationale vredesmacht ISAF, reikt slechts tot de stadsgrenzen van Kabul. Daarbuiten maken lokale krijgsheren de dienst uit. De `commandanten' terroriseren de lokale bevolking. Onderlinge gevechten zijn aan de orde van de dag. Ook westerse hulpverleners zijn het slachtoffer. Het aantal incidenten rond hulpverleners stijgt, zegt Paul O'Brien van de hulporganisatie Care. Hij maakt zich zorgen over de toekomst. De onveiligheid staat de wederopbouw van Afghanistan in de weg. Van de circa vijf miljard dollar door het Westen toegezegde hulpgelden is tot nu toe honderd miljoen uitgegeven. ,,Het gevaar bestaat'', zegt O'Brien, ,,dat we in een negatieve spiraal terechtkomen.''

Kapitein `Dan' – zijn achternaam houdt hij liever voor zich – heeft zijn kogelvrije vest uitgedaan. Het hout in de kachel van zijn kleine kantoor knapt, Amerikaanse militairen lopen in en uit, stampen de sneeuw van hun gevechtslaarzen en zetten hun M-16 geweren tegen de muur. Dit is het kantoor van het eerste van in totaal acht Amerikaanse Provincial Reconstruction Teams (PRT's) in Afghanistan, in totaal 600 man sterk, die moeten helpen met de wederopbouw. De aanwezigheid van de militairen heeft een gunstig effect, zegt Dan. ,,In oktober zeiden de hulporganisaties dat ze hier niet rond durfden te rijden.'' Hij neemt nog een slok groene thee. ,,Nu durven ze dat wel.''

De PRT's markeren een ommezwaai in de Amerikaanse strategie in Afghanistan. Om de strijd tegen het terrorisme te laten slagen, zo is de gedachte, moet niet alleen Al-Qaeda in de bergen worden uitgerookt, maar moet ook de voedingsbodem voor terreur in Afghanistan worden weggenomen. De PRT's slaan putten, bouwen scholen en helpen bij het aanleggen van wegen. Tegelijkertijd ondersteunen ze de vertegenwoordigers van het centrale gezag van president Karzai. Niet voor niets is de PRT gevestigd direct naast het kantoor van Hamzi Dalili, de door Kabul benoemde gouverneur van Paktia. Bebaarde Afghanen met grote tulbanden wachten geduldig op een audiëntie.

Maar het is niet de gouverneur die de baas is in Gardez, zo zeggen de Afghanen in de straat. In het fort op de heuvel resideert de Tadzjiekse veldheer Zia Uddin. In de modderige straten van de stad maken zijn strijders de dienst uit. Wie de weg naar Khowst volgt stuit op de checkpoints van weer een andere commandant, Pacha Khan. Bij een raketbeschieting door troepen van Pacha Khan kwamen vorig jaar vijftien inwoners van Gardez om het leven. Volgens Bashir, een lijfwacht uit het gevolg van Zia Uddin, is er vorige week nog gevochten. Daarbij zouden drie mensen gewond zijn geraakt. [Vervolg AFGHANISTAN: pagina 4]

AFGHANISTAN

Afghaanse vrede: de wereld op de kop

[Vervolg van pagina 1] Toch: Gardez is de laatste maanden een stuk veiliger geworden, zegt kapitein Dan. ,,En dat komt door onze aanwezigheid hier.'' Niet dat de militairen actief iets doen aan de veiligheid. De PRT is Gardez bestaat uit ongeveer 85 militairen, maar de helft daarvan is voor beveiliging van het eigen personeel. De commando's houden zich op de achtergrond: patrouilleren door de straten, zoals ISAF doet, doen ze niet. Evenmin treden de militairen op als Pacha Khan en Zia Uddin weer eens aan het vechten slaan. Volgens de filosofie van de PRT's zijn het de hulpprojecten zélf die zorgen voor meer stabiliteit. ,,Wij bieden de mensen een alternatief voor criminaliteit en geweld'', zegt Dan. De PRT's, zo is de bedoeling, vormen zo een `paraplu van indirecte veiligheid' die hulporganisaties moet stimuleren zich te vestigen in gebieden die tot nu toe als te gevaarlijk werden beschouwd.

Het is de wereld op de kop, zo vinden de hulporganisaties. ,,De Amerikanen willen de nadruk leggen op wederopbouw'', zegt Paul O'Brien van Care. ,,Wij zouden graag zien dat ze de nadruk legden op veiligheid.'' De PRT's zijn een noodgreep, omdat uitbreiding van ISAF buiten Kabul onmogelijk is gebleken. De Verenigde Staten weigeren bij te dragen aan de 30 à 40.000 peacekeepers die nodig zijn voor en effectieve vredesmacht. Europese landen beschikken niet over genoeg troepen en schrikken terug voor de risico's. En dus moeten acht PRT's, in totaal zo'n 600 militairen, zorgen voor het `ISAF-effect' in de provincie.

,,De PRT's zijn een compromis'', zegt O'Brien. ,,Een heel slecht compromis om precies te zijn.'' Het jaarlijkse budget van 12 miljoen dollar van het PRT-project is een druppel op de gloeiende plaat, vindt hij. De troepensterkte van de PRT's is te gering om enige invloed uit te oefenen op de veiligheidssituatie. De hulporganisaties zouden liever zien dat de vorming van een Nationaal Afghaans Leger, die traag verloopt, veel krachtiger ter hand wordt worden genomen. In de tussentijd zou de troepensterkte van de PRT's fors moeten worden uitgebreid. ,,Daardoor'', zegt O'Brien, ,,zou een de facto vredesmacht onstaan, die zou kunnen zorgen voor echte veiligheid voor het Afghaanse volk in heel Afghanistan.''

Vandaag brengt overste Michael Stout, commandant van het PRT-project, een bezoek aan Gardez. De ex-commando praat graag in metaforen. De PRT's kunnen ,,de vonk'' zijn die het Afghaanse dagelijkse leven weer op gang brengen, zegt hij. ,,De motor raakt op toeren.'' Volgens Stout ligt de order in Washington klaar: operatie Enduring Freedom - de aanval op Afghanistan - kan ieder moment de volgende fase, die van de wederopbouw, ingaan. De voortekens zijn gunstig, zegt Stout. ,,De laatste maand hebben we hier nog maar één raketaanval gehad.''