Modern scheppingsverhaal op zolder

God schiep Eva uit Adams rib. Dat is het oude verhaal. Eva schiep Adam uit Eva's geest: dat is het nieuwe verhaal, verteld door Neil LaBute. Deze Amerikaanse schrijver laat in zijn toneelstuk The Shape of Things een zekere Evelyn op een zekere Adam los om hem te transformeren tot haar eigen creatie. Zij is een kunststudente en hij is haar materiaal, klaar voor een grondige bewerking. De twee ontmoeten elkaar in een museum. Evelyn komt daar een sculptuur bekladden en suppoost Adam heeft helemaal geen verweer. Hij is op slag verliefd en doet precies wat zij wil, ook buiten het museum. Hij gaat zich anders kappen, anders kleden, ja, zelfs een neuscorrectie staat hij toe, om haar te gerieven. De groezelige boekenwurm verandert in een hippe gozer en Evelyn presenteert hem bij haar afstuderen als haar werk, haar prachtige levende beeld.

Het is geen al te geloofwaardig gegeven, maar regisseur Ivar van Urk maakt er bij het Nationale Toneel een realistische voorstelling van, met levensechte decors. Die vond hij op de zolder van de Haagse schouwburg, waar rauw locatietheater voor het oprapen ligt. Voor het eerste en het derde bedrijf gaan we naar een witgekalkte kerker die even steriel verlicht is als een moderne kunstgalerie. Het bedrijf ertussenin speelt zich af in een donkere hoek van de zolder, een studentenwoning zogenaamd en werkelijk voorzien van schilderachtige schimmel.

Meeslepende muziek vult de ruimte en de acteurs zijn zo dichtbij dat je Adams transformatie haast kunt voelen. De spanning krijgt een extra impuls door de geraffineerde timing. Met pauzes die de druk opvoeren en versnellingen die naar lucht doen happen.

Niet direct heb je door waar de geheimzinnige Evelyn naartoe wil, je merkt alleen maar dat er iets niet klopt. Want Adam begint zich ook anders te gedragen. Hoe mooier hij van buiten wordt, des te lelijker wordt hij van binnen. Het is alsof LaBute en Van Urk onze schoonheidsnormen onderuit willen halen. De mooie man van tegenwoordig, suggereren zij, is zelfverzekerd, succesvol en sexy. Hij doet aan fitnesstraining en verliest zijn overgewicht – maar ook zijn karakter. Zo laat Adam op Evelyns verzoek zijn beste vrienden barsten. De succesvolle man is gevoelloos en eindeloos manipuleerbaar.

Dergelijke moeilijke gedachten over kunst en esthetiek, over echtheid en onechtheid, over eigentijdse leegheid en moderne wreedheid zijn hier verpakt in toegankelijk drama, makkelijk te volgen en heel persoonlijk gespeeld. Vincent Linthorst (Adam) gaat al langer mee, maar de jonge acteurs Anniek Pheifer (Evelyn) en Pauline Greidanus en Mohammed Azaay (de vrienden) zijn verrassingen. Wat komen zij op die rommelzolder goed tot hun recht, en wat staan zij beneden in de grote zaal van de Koninklijke Schouwburg vaak stijf te doen. Neil LaBute heeft gelijk: aanpassing aan het heersende kunstbedrijf maakt karakterloos; wie authentiek spel wil leren moet ergens beginnen waar hij, ongezien door het grote succes, zichzelf kan scheppen – naar niemands evenbeeld.

Voorstelling: The Shape of Things door het Nationale Toneel. Tekst: Neil LaBute. Regie: Ivar van Urk. Maaike Bleeker. Gezien: 15/2 Koninklijke Schouwburg, Den Haag. Aldaar t/m 2/3. T/m 8/3 in theater Frascati, Amsterdam. Inl: 070-3181444 of www.nationaletoneel.nl.