In de rij voor risicoflat in de Bijlmer

Een groepje bewoners heeft een appartementenblok gekocht in een `risicoflat' in de Bijlmer. Een mooi huis voor weinig geld, vinden ze. En `Bijlmerangst' hebben ze niet.

Rini Marseille doet open. ,,Ik heb net een stuk van de gangmuur gesloopt met een drilboor'', verontschuldigt ze zich voor haar bestofte tuinbroek en licht verhitte uiterlijk. De keukenmuur is ook weg. De gasleiding hangt nu op twee meter hoogte in het luchtledige. ,,Ongelooflijk wat er allemaal onder die muur vandaan kwam. Dertig jaar kakkerlakken, muizennesten. Ik dacht, ik sloop alles er maar uit.''

Marseille is lid van de vereniging `Koop je Eigen Bijlmer'. Het gezelschap heeft een blok van negentig voormalige huurappartementen gekocht in een van de befaamde hoogbouwflats van de Bijlmer, Grubbehoeve. Het is zo'n `risicoflat' waar de Bijlmer berucht om werd: tien hoog, lange galerijen. Met illegalen, junks en bewoners met meer dan honderd nationaliteiten.

Marseille had nooit gedacht dat ze ooit in de Bijlmer zou gaan wonen. Maar ze heeft geen Bijlmerangst. Ook de scepsis in haar omgeving neemt af. ,,Als ik vertel dat ik hier een mooi appartement kan kopen voor weinig geld, dat ik helemaal zelf mag indelen, met veel groen voor de deur en een vrij uitzicht, dan zegt iedereen: `Dat klinkt toch wel heel leuk'.''

De verkoop van sociale huurwoningen heeft positieve gevolgen voor een wijk, zo concludeerde november 2001 de B&A-groep in opdracht van de toenmalige staatssecretaris Remkes (VROM). ,,De aanschaf leidt voor bewoners (...) tot een betere betrokkenheid bij de buurt. Ook de woningen, de buurt en de corporatie zelf worden er beter van'', luidde de conclusie. ,,Bijzonder is dat de eigenaren langer in de buurt blijven dan voorheen.''

Volgens dat idee is ook `Koop je Eigen Bijlmer' (KJEB) opgezet. Kopers onderhouden hun woning en leefomgeving beter dan huurders omdat ze er met eigen geld inzitten. Ook de rest van de flat knapt ervan op, denkt intiatiefnemer Henno Eggenkamp. ,,Kopers klagen harder dan huurders, en ambtenaren werken harder voor kopers.''

De huizen zijn relatief goedkoop doordat de bewoners de verbouwing in eigen beheer uitvoeren. Het project is een primeur voor Nederland, zegt Willem Kwekkeboom, van woningcorporatie Patrimonium, de beheerder van de appartementen.

Het liefst had KJEB heel Grubbenhoeve gekocht, 320 appartementen. Maar dat wilde Patrimonium niet. De overige appartementen van Grubbehoeve zijn nu nog huur. Die gaat Patrimonium op termijn zelf verkopen. Als een huurder vertrekt, komt er een koper in.

,,Het ziet er nu nog niet zo fris uit'', zegt Marseille over de graffiti in haar trappenhuis, en de kapotte wasmachine buiten voor de entree. ,,Als dit project geen verenigingsverband had gehad, had ik het waarschijnlijk niet gedaan. Maar nu we er samen wat van gaan maken, wil ik graag meedoen.''

Eggenkamp bedacht `Koop je Eigen Bijlmer' in 1999. Zelf is hij al dertig jaar bewoner van Grubbehoeve. Op zijn eigen galerij zitten illegalen, een junk. En ja, zucht hij verveeld, hij heeft ook ondergekotste liften meegemaakt en illegale bordelen in de flat. Maar die problemen zijn veroorzaakt door een slecht toewijzingsbeleid van huurders door de corporatie, vindt hij. ,,Iedereen kon in de Bijlmer terecht, waardoor het een soort vuilnisvat van Amsterdam werd. Maar het is onzin die problemen per se met de Bijlmerhoogbouw te associëren.''

Want de Bijlmer zelf heeft ,,onvermoede kwaliteiten'', vindt Eggenkamp. Het vele groen, de ruimte, de rust, samen op een galerij, autovrij. Zelf blijft hij overigens huren. Ook omdat hij een ,,onvast inkomen'' heeft. ,,Maar vooral omdat ik een oude marxist ben die sowieso tegen eigen bezit is.''

Woningcorporatie Nieuw Amsterdam, de officiële eigenaar van de flats, exploiteerde ooit 12.500 sociale huurwoningen in de Bijlmer, allemaal hoogbouw. Daarvan worden 6.500 woningen gesloopt en vervangen door laagbouw. Van de overige 6.000 flatwoningen gaan er 2.000 in de verkoop, waaronder de flats Kikkenstein en Kleiburg.

De KJEB-appartementen in Grubbehoeve kosten gemiddeld 100.000 euro. Dat is weinig voor Amsterdamse begrippen. Elders in de Bijlmer worden dezelfde soort flats voor 50.000 euro meer verkocht, zegt Kwekkeboom. Er was daarom veel vraag naar de KJEB, zegt Eggenkamp. Al met al heeft hij zo'n duizend man aan de lijn gehad. Thans staan er op de KJEB-wachtlijst nog honderd man. Eggenkamp snapt dan ook niet dat Patrimonium niet veel meer `Koop je Eigen Bijlmers' opzet. Maar volgens Kwekkeboom is het zo eenvoudig niet. ,,Je hebt een lege flat nodig, zonder huurders. Bovendien kunnen wij het ons niet permitteren alle woningen tegen kostprijs te verkopen.''

Onder de KJEB'ers zijn ,,eenendertig alleenstaande dames'', telt Eggenkamp op de lijst, onder wie Surinaamse. In totaal komen ongeveer 35 uit de Bijlmerhoogbouw, en vijf hebben daar ooit gewoond. Sommigen hebben twee appartementen gekocht. Zo ook Marseille. Zij woonde met haar man in Zeeburg. Nu ze gescheiden zijn, blijven ze met hun kind samen wonen, ieder in een flat.

Rond mei hoopt KJEB dat de renovatie in de flats begint, eind van dit jaar volgt het buitenwerk. Tien van de KJEB-appartementen worden bewoond door huurders die er nog uitmoeten. ,,Er zijn nog wat praktische hobbels'', zegt Kwekkeboom. Het plan is nu nog te duur, zegt hij. Er moet bezuinigd worden, bijvoorbeeld op de dure appartementen op het dak en de volledige beglazing van de buitenkant. Verder is er nog geen oplossing voor het parkeerprobleem, want de meeste parkeergarages in de Bijlmer zijn afgebroken. Misschien worden de KJEB-huizen nog duurder. ,,Maar als dat gebeurt, kunnen de kopers er kosteloos uitstappen'', zegt Kwekkeboom.

Marseille weet nog niet hoe het straks zal gaan, tussen de KJEB'ers en de huurders elders in de flat. Ze is er optimistisch over. ,,Het moet gewoon lukken deze buurt'', zegt ze. ,,Het is toch prachtig, hier? Misschien krijg ik straks een schuifpui, naar het balkon, die ik kan openzetten als de zon schijnt. En straks in het voorjaar, kan ik mijn zoontje vanaf mijn eigen balkon zien spelen, beneden op het grasveld.''