Gevraagd: eenheid

DE MASSALE vredesdemonstraties van het afgelopen weekeinde hebben de leiders in de Europese Unie met een politieke realiteit van de eerste orde opgezadeld. Vandaag zijn ze in Brussel bijeengekomen om te praten over het standpunt van de Unie inzake Irak. Eenheid over dit onderwerp is ver te zoeken. Het getob in de NAVO van de afgelopen dagen hangt als een schaduw boven Brussel, hoewel de alliantie er gisteravond in slaagde een technische oplossing te bedenken voor militaire, defensieve steun aan Turkije. Dat werd wel tijd. Na een farce van bijna een week vergaderen mag Ankara nu rekenen op Patriot-raketten, verkenningsvliegtuigen en verdere apparatuur plus manschappen van de NAVO. Het zou een dwaling zijn geweest met tragische gevolgen als het Atlantisch bondgenootschap het lid Turkije niet had willen voorzien van mensen en middelen die uitsluitend bedoeld zijn voor de landsverdediging.

De top van de EU-staatshoofden en -regeringsleiders is bepaald niet zonder risico's. Een mislukte bijeenkomst, met een verscheurde Unie, zal een verkeerd signaal geven aan Washington, de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties èn aan Bagdad, dat zich tot heden in de handen kan wrijven over zoveel openlijk geruzie en steun van de straat en de publieke opinie in het westen. VN-chef Kofi Annan zelf zal de Europese leiders vanavond toespreken. Hij doet dat om ze op hun internationale verantwoordelijkheid te wijzen. Annan heeft meermaals (en tot nu toe vergeefs) gewaarschuwd voor verdeeldheid. Eenheid en een multilaterale aanpak, ondersteund door geloofwaardige militaire druk, zijn de effectiefste middelen om Irak aan te pakken.

DE KANS IS GROOT dat Annans woorden aan dovemansoren zijn gericht. De verschillen tussen Duitsland, Frankrijk en België aan de ene kant en Groot-Brittanië, Spanje en Italië aan de andere zijn zò groot dat het wel een wonder mag heten als de EU-leiders na het diner met een eensluidend communiqué naar buiten komen.

Een onmachtige NAVO, slechts cosmetisch bij elkaar gehouden, een verdeelde Europese Unie en een dito Veiligheidsraad: dit is het spookbeeld dat maar blijft opdoemen. Uit de puinhopen daarvan zou, om de ramp compleet te maken, Amerika kunnen afleiden dat het met een `coalitie van bereidwilligen' Irak unilateraal moet aanvallen. Zo ver hoeft het niet te komen, hoewel de kans erop zeker aanwezig is. Frankrijk, China en Rusland kunnen in de Veiligheidsraad blijven dwarsliggen, ook bij een tweede resolutie die Irak erop wijst dat het zijn verplichtingen niet nakomt en met de `ernstige gevolgen' uit resolutie 1441 rekening moet houden.

Steeds duidelijker wordt dat het voortbestaan van internationale instituties als NAVO, EU en VN door de kwestie-Irak op het spel staat. De vraag die voorligt is in wezen simpel. Sluiten de rijen zich, zodat de diplomatieke en militaire druk maximaal kan worden verhoogd? Zo niet, dan zal het nog lang duren voordat Saddam ontwapent, als de VS niet ingrijpen. Dat is het meest draconische scenario. Washington zal het zo ver niet laten komen en mede in het belang van instellingen die hun waarde hebben bewezen is het noodzakelijk dat Amerika de steun krijgt waar die nodig is.

IN EEN MOSKEE in Bagdad trok tijdens het vrijdaggebed de dienstdoende imam zijn kromzwaard, onder de uitroep dat alle joden, Britten en Amerikanen het hoofd moet worden afgehakt. De gelovigen juichten hem toe met het massaal gescandeerde `Allah is groot'. Met respect en waardering voor de vele honderdduizenden demonstranten: de boodschap uit Bagdad luidt dat het nauwelijks meewerkt aan ontwapening, dat het geen verantwoording aflegt voor `verdwenen' hoeveelheden gifgas en dat de geestelijkheid oproept tot de jihad, de heilige oorlog. Het minste dat de beschaafde wereld, van welke gezindte ook, daar tegenover kan stellen is eenheid.