Arsenal swingt dankzij de professor

Onder leiding van de Franse trainer Arsène Wenger (53) speelt de Engelse topclub Arsenal voetbal om van te dromen. De komende tegenstander van Ajax in de Champions League paart kracht aan techniek en snelheid. Wenger heeft en passant ook het alcoholprobleem opgelost.

De twee toptrainers van de Engelse voetbalcompetitie gunden elkaar geen blik waardig. Alex Ferguson van Manchester United is niet bevriend met zijn collega Arsène Wenger van Arsenal. De Schotse zenuwpees is ook een tegenpool van de Franse stoïcijn. Ferguson verslindt kauwgom, Wenger neemt af en toe een slok uit een drinkbus. De onderlinge rivaliteit van beide coaches vertaalde zich zaterdagmiddag op het veld van Old Trafford in Manchester, waar Arsenal in een spijkerharde wedstrijd met 2-0 won van Manchester United en zich voor de kwartfinales van het toernooi om de FA Cup plaatste.

Wenger en Ferguson bestoken elkaar in de Britse pers met pesterijen die de rivaliteit tussen Arsenal en United aanwakkeren. Ferguson heeft een racepaard, luistert graag naar muziek en staat bekend als drinkebroer. Zijn tirades in de kleedkamer zijn gevreesd bij zijn spelers. Zaterdag gooide in zijn woede over de nederlaag een schoen weg, die David Beckham aan het hoofd raakte. Bloedend verliet de speler het stadion. Wenger spreekt zijn elftal als een gemoedelijke vader toe. Hij heeft zo veel vertrouwen in zijn spelers, dat hij ze niet hoeft op te zwepen. Hij is meer observator dan communicator.

Wenger heeft naar eigen zeggen geen hobby's. Hij heeft zijn privéleven afgeschermd. Met veel moeite hebben de Britse tabloids achterhaald dat hij samenwoont met vrouw en dochter. Hij spreekt vijf talen en is afgestudeerd in de economie, maar is nog nooit betrapt op een cultureel uitje. Hij kent alleen de wegen van zijn oprijlaan naar het stadion en het trainingscomplex.

Wenger is dag en nacht met Arsenal bezig en wordt geroemd om zijn kennis van het internationale voetbal. ,,Ik kom misschien niet gepassioneerd over, maar ik leid wel een gepassioneerd leven. Ik denk elke minuut aan voetbal. Desnoods word ik tien jaar minder oud, als ik maar heb geleefd.'' Wenger kijkt en luistert naar alle wedstrijden die voorbijkomen en heeft nu al zijn maatregelen genomen om de Nederlandse veteraan Dennis Bergkamp over een paar jaar te vervangen. De Franse aanvaller David Trezeguet van Juventus is de beoogde stand-in. Weer een landgenoot, denken de critici van de zoon van een autohandelaar uit Elzas Lotharingen. Wenger heeft lak aan de vooroordelen en gaat al 25 jaar zijn eigen weg als trainer.

Als speler was hij niet erg succesvol bij Racing Strasbourg. Hij speelde op het middenveld slechts elf wedstrijden in het eerste elftal. Als trainer is hij een product van het technisch geschoolde Franse voetbal, dat zich na de Eerst Wereldoorlog afzette tegen het Engelse kick-and-rushvoetbal. Wenger heeft zich nooit laatdunkend uitgelaten over deze manier van spelen. ,,Ik deel met de Engelsen hun passie voor voetbal. Nergens is de sfeer zo puur als in de Engelse stadions'', sprak hij een paar geleden tegen The Independent.

Wenger laat zijn voetballers frivoler spelen dan zijn landgenoten Aimé Jacquet, Roger Lemerre en Gerard Houllier die als clubtrainer of bondscoach ook reclame hebben gemaakt voor het Franse voetbal. Michel Hidalgo is zijn grote voorbeeld. Die won als bondscoach van Frankrijk de Europese titel in 1984 met het zogenaamde Champagne Football: frivool en technisch net zoals Stade de Reims in de jaren vijftig en zestig. Wenger is realistisch genoeg om le Football Labeur toe te voegen aan het spel. Zijn spelers zijn niet alleen technisch en tactisch goed onderlegd, ze vallen ook op door hun fysieke gesteldheid.

Wenger wordt steeds vaker genoemd als de stille kracht achter de wereldtitel van het Franse elftal in 1998 en de Europese titel in 2000. Hij is mede verantwoordelijk voor de doorbraak van de steraanvaller Thierry Henry, die hij ontdekte in de jeugd van AS Monaco en na een mislukt avontuur bij Juventus weer liet uitblinken bij Arsenal. Wenger kocht voor relatief weinig geld Robert Pires en Patrick Vieira. Sylvain Wiltord was voor elf miljoen pond de duurste aankoop. De helft van de Engelse clubs in de Premier League heeft meer geld te besteden dan Arsenal. Pas wanneer in 2005 het nieuwe stadion gereed is, kunnen The Gunners ook in financieel opzicht wedijveren met de concurrentie.

Wenger maakte vanaf 1985 als trainer achtereenvolgens naam bij AS Nancy, AS Monaco en het Japanse Nagoya Grampus Eight. Hij leerde het voetbal op wetenschappelijke wijze te benaderen en was in 1996 de meest geschikte persoon om Arsenal van zijn saaie imago af te helpen en het Engelse voetbal een nieuwe impuls te geven. Wenger heeft een half elftal van zijn verslaving afgeholpen. Gokken, snuiven en drinken waren favoriete bezigheden van spelers als Paul Merson, Tony Adams, Nigel Winterburn. Ze zijn afgekickt en hebben hun leefpatroon veranderd.

Wenger verbood zijn spelers nog langer fish and chips te eten. Ze mogen wel spaghetti met broccoli. Een diëtiste houdt de weegschaal nauwlettend in de gaten. Zoals hij ook de afgelegde kilometers tijdens een wedstrijd laat uitrekenen. Voetbal is voor Wenger geen simpel spelletje, maar een wetenschappelijke studie. Hij heeft in zijn Japanse tijd kennis gemaakt met zenboeddhisme en ontspanningsoefeningen. Hij doet bij Arsenal aan yoga en zweert bij het krachthonk. Zijn spelers combineren kracht aan snelheid en techniek.

Aanvankelijk werd de perfectionistische werkwijze van Wenger met hoon begroet in het conservatieve Engeland. Nadat hij in 1998 met Arsenal zowel de landstitel als de FA Cup wist te winnen, verstomde de kritiek. In 2002 herhaalde hij deze prestatie. Tussendoor won Arsenal geen titel, wel de schoonheidsprijs. ,,Engeland begreep niets van Wenger en niet andersom'', loofde de vorig jaar gepensioneerde aanvoerder Adams de cultuuromslag.

In zijn autobiografie `The Professor' maakte Wenger duidelijk waarom hij zo lang vertrouwde op de Engelse verdedigers, die zich vergeleken met hun Franse en Nederlandse ploeggenoten als houten klazen voortbewogen. Hun onverzettelijkheid gaf de doorslag, niet hun levenswandel. ,,Het ware karakter van de speler zie je niet in zijn sociale leven, maar op het veld. Dan kan hij zijn persoonlijkheid niet verbergen, moet hij laten zien wie hij werkelijk is. Soms is een speler op het veld een beest, maar buiten het veld een zachtaardige kerel'', liet Wenger optekenen.

Wenger wordt op Highbury, het sfeervolle in een oude woonwijk gelegen stadion dat over twee jaar wordt gesloopt, niet zonder reden vergeleken met zijn legendarische voorganger Herbert Chapman. Deze Engelse coach bracht in de jaren dertig revolutionaire ideeën in de praktijk bij Arsenal. Hij introduceerde het zogenaamde WM-systeem met een extra verdediger als gevolg van de invoering van de buitenspelregel. De defensieve speelwijze van Chapman was gedeeltelijk schijn, want hij bracht ook snelheid in het spel. Maar de bijnaam `Boring Arsenal' was geboren en zou tot de komst van Wenger tot hilarische spreekkoren leiden op de tribunes.

Het huidige elftal heeft alle saaiheid afgezworen. Het spel van Arsenal is veel aantrekkelijke en interessanter dan het spel van Manchester United, dat voortborduurt op oude patronen. De combinaties en tempowisselingen van Arsenal zijn een genot om naar te kijken. De spelers genieten zelf ook nog elke dag, zoals de Franse international Pires in het Engelse maandblad Four Four Two onder woorden bracht. ,,Af en toe stop ik met voetballen en kijk ik naar het publiek om de sfeer te proeven. Dan lijkt het er op alsof ik zelf toeschouwer ben'', zei de aanvaller die vorig seizoen tot speler van het jaar werd uitgeroepen.

Wenger was afgelopen zaterdag na afloop van het gewonnen bekerduel op Old Trafford niet euforisch, hoewel de 2-0 zege in Manchester ook een persoonlijke triomf op zijn rivaal Ferguson betekende. ,,We hebben een goede ploeg, maar dat wist ik al'', sprak hij rustige taal. De spelers zijn al even waakzaam, vertelde hij onlangs aan een verslaggever van The Observer. ,,Ze kunnen nog zo perfect voetballen, ze blijven met beide benen op de grond staan en blijven het spel analyseren en verbeteren. Een groter compliment kan ik niet krijgen.''