Vaarwel Nederland

Werkloos? Emigreer. Steeds meer hoogopgeleiden verlaten ons land. Ze gaan naar Zuid-Afrika of Australiëvoor werk, zon en ruimte.

Sinds haar achttiende droomt Ellen Vergunst (38) van Australië. Het besluit daar ook echt heen te gaan, viel vorig jaar oktober aan de eettafel. Peter Vergunst (40), wachtte op zijn ontslag als consultant bij KPN en vroeg zijn echtgenote of ze `nog steeds echt' wilde. ,,Haar ogen begonnen te gloeien'', vertelt hij. ,,Ik had het haar elk moment van de dag kunnen vragen.'' Ellen Vergunst: ,,Ik schrok. We zijn naar boven gerend en achter de computer gaan zitten om formulieren in te vullen voor het begin van de visumaanvraag.''

Voor het echtpaar Vergunst en hun drie jonge kinderen is de ontslaggolf van het afgelopen jaar bij KPN een nieuw begin. Het moment om een lang gekoesterde droom waar te maken. Een groeiende groep Nederlanders doet hetzelfde. De meest recente gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek tonen een opmerkelijke stijging van de emigratie. Het aantal autochtonen dat uit Nederland vertrok nam in de eerste 11 maanden van 2002 toe met ruim tien procent tot ruim 36.000 op jaarbasis. Zo'n aantal is volgens het CBS niet meer voorgekomen sinds 1960. Wie zijn die nieuwe emigranten? En waarom willen ze weg uit Nederland?

Mensen die een definitief vertrek plannen of erover dagdromen beginnen veelal over de regen, de drukte in het algemeen en de files in het bijzonder. Australiëganger Ellen Vergunst: ,,Wij gaan naar de omgeving van Perth, aan de westkust. Ik heb daar vorig jaar de ellenlange leegheid gezien. Dat vind ik niet saai of eentonig. Elke meter is even fascinerend.''

Rust en ruimte zijn populair onder de lezers van de buitenlandse weekeditie van NRC Handelsblad die in reactie op een oproep hebben uitgelegd wat hun bindt aan het nieuwe thuisland. Maar de reden dat zij vertrokken is vaak een andere, meer romantische: ze vonden in het buitenland een partner tijdens vakantie, studie of werk.

Zo'n buitenlandse liefde is ideaal voor de integratie, meent Hwie Kwee, een in Nederland geboren ondernemer met een Chinese vader en een Nederlandse moeder. Hwie Kwee (46, gescheiden) emigreerde in 2001 in zijn eentje naar Kaapstad in Zuid-Afrika. ,,Ik heb intussen een lokale beauty ontmoet'', zegt hij. ,,Mijn huidige vriendin. Op die manier raak je pas echt aan een land verknocht.''

Liefdesavonturen van emigranten bieden de statistici van het CBS weinig houvast. Het begin van een verklaring voor de recent toegenomen stroom emigranten zoeken zij liever in de eb- en vloedbewegingen van de economie. Het lijkt er inderdaad op dat naast Ellen en Peter Vergunst veel meer Nederlanders dankzij de economische dip het laatste zetje in de rug kregen dat ze nodig hadden.

ONVREDE

Emigratieconsulent Frans Buysse signaleert een toenemende belangstelling van hoogopgeleide werklozen voor emigratie naar landen als Australië, Nieuw Zeeland en Canada (de Verenigde Staten zijn een uitzondering). En Gert Rietman, die bemiddelt bij de emigratie van Nederlanders naar Noorwegen, krijgt een vergelijkbaar signaal. ,,Er zijn veel IT'ers die contact met mij opnemen'', zegt de Nederlander.

VVD-leider Zalm verklaarde in de aanloop naar de verkiezingen dat hij vreest dat Nederlanders zullen emigreren als de toptarieven van de belastingen verder omhoog zouden gaan. Onderzoeker Jan Latten van het CBS vermoedt dat economische motieven een belangrijke rol spelen bij de toenemende populariteit van de twee belangrijkste bestemmingen van Nederlandse landverlaters: België en Duitsland. Het eerste buurland trekt nog altijd een toenemende stroom fiscale vluchtelingen, het andere geniet onder meer populariteit bij Nederlanders die als forens vanuit een Duitse grensplaats de overspannen Nederlandse huizenmarkt willen ontvluchten.

Maar daarmee is niet het hele verhaal verteld. Motieven als ruimte- of geldgebrek gelden in elk geval niet voor de trits bekende Nederlanders die de laatste tijd heeft gedreigd met emigratie. Het leek of in het afgelopen jaar plots iedereen weg wilde. Schaatser Rintje Ritsma, omdat het topsportklimaat hem niet bevalt. Emile Ratelband, omdat hij niet in de Tweede Kamer kon komen, voorman Jacques Schraven van werksgeversvereniging VNO-NCW omdat hij vreesde dat GroenLinks zou gaan regeren. En Harry Mulisch vroeg zich na de moord op Fortuyn af waar hij naar toe zou moeten ,,als het hier mis zou gaan''.

Het bleken voorlopig loze dreigementen, maar de onvrede die erachter schuil gaat is een drijfveer voor de mensen die wel de koffers pakken. De naar Zuid-Afrika uitgeweken ondernemer Hwie Kwee: ,,Nederland is een mooi land, maar na het gebeuren rond Fortuyn is Nederland gedemotiveerd geraakt. Er is geen respect, mensen zijn brutaal. Natuurlijk bestaat er in Kaapstad gewelddadige criminaliteit. In Nederland vermoorden ze je niet, maar daar maken ze je het leven zuur.''

,,Veel van onze klanten vinden Nederland te vol'', zegt Rosita Setz van het immigratie-adviesbureau van Frans Buysse. ,,Dat heeft niet te maken met extreme opvattingen. In Nieuw Zeeland of Canada merken mensen dat de fysieke ruimte zorgt voor geestelijke ruimte. Mensen die minder dicht op elkaar wonen zijn vaak vriendelijker tegen elkaar. Mensen vertellen dat ze nu veel beter contact hebben met de buur die honderd kilometer verderop woont dan met een buurman op het pleintje waar ze vroeger woonden.''

Ondernemer Hwie Kwee: ,,De natuur is hier prachtig. In Wassenaar, waar ik woonde, heb je ook natuur, maar na 15 minuten krijg je toch de betonblokken. Je krijgt geen rust in je gedachtewereld. Hier in Kaapstad heb je de oceaan, dat trekt me aan.''

BAKKER IN NOORWEGEN

In sommige uithoeken van de wereld wordt iedere Nederlandse emigrant met open armen ontvangen. Gert Rietman schreef vorig jaar ruim twintig Noorse gemeenten aan die kampen met leegloop en suggereerde dat zij hun inwonertal zouden kunnen opkrikken door `naar het buitenland te kijken'. Intusen maken drie gemeenten van zijn bemiddeling gebruik. Toen Rietman in november begon met de werving van mensen voor het Zuid-Noorse Fyresdal stuurden direct zestig mensen een mailtje met hun cv. ,,Dit dorp zoekt mensen die hun eigen werk hier kunnen uitoefenen'', zegt hij. ,,Een timmerman bijvoorbeeld, of een bakker, de warme bakker hier in het dorp is nog niet zo lang geleden gesloten.''

Rietman ziet niet direct een bovengrens aan het aantal Nederlanders dat over kan komen. De gemeente telt 1.340 inwoners op een oppervlakte dat iets kleiner is dan de provincie Utrecht. Elke nieuwe inwoner betekent voor Fyresdal een nieuwe toelage van de centrale regering in Oslo, driehonderd kilometer verderop.

Wie weg wíl kan vandaag de dag nog steeds vertrekken, zo lijkt het. Maar niet overal naartoe. In Australië bijvoorbeeld liggen de zaken weer anders dan in Noorwegen. Emigratieconsulente Setz schat dat zo'n veertig procent van de mensen met serieuze emigratieplannen dat land ook daadwerkelijk binnenkomt. Enkele jaren geleden lag dat percentage hoger. De procedures zijn verlengd, zegt zij en de eisen verscherpt, bijvoorbeeld op het gebied van de taalbeheersing.

Kapster Ellen Vergunst bemerkte tot haar verbazing dat haar professie een prominente plaats inneemt op de lijst van beroepen die Australië graag binnen de landsgrenzen haalt. Het gezin heeft de emigratie voor een belangrijk deel aan haar te danken. ,,Niet gek voor een blond kapstertje'', zegt zij. ,,Wij hadden verwacht dat ik als zelfstandig ondernemer had moeten vertrekken, maar ik kan nu in loondienst beginnen.''

Echtgenoot Peter begint als huisman en wil de tijd nemen om een betrekking te vinden die bij hem past: ,,Maar ik ben er niet vies van om vuilniszakken in de vuilniswagen te gooien'', zegt hij. ,,Als ik het maar niet de rest van mijn leven hoef te doen.'' Als het gezin gezond is, de Engelse testen worden gehaald en de benodigde honderdduizend Australische dollar is overgemaakt, kan de familie Vergunst volgend jaar vertrekken. Peter Vergunst: ,,Het is het beloofde land, maar we moeten oppassen dat we het niet te veel idealiseren''.

Buysse Consultancy:

www.emigratie.nl

Gert Rietman:

www.norsk.nl