Sluiten, openhouden, of toch sluiten?

Het voortbestaan van de kerncentrale Borssele staat voortdurend ter discussie. Over de toekomst wordt beslist door het nieuwe kabinet.

`Het is een soort Kneipp-kuur, waarbij we afwisselend warm en koud water over ons heen krijgen'', zegt ir. Roger Miesen, adjunct-directeur van EPZ, het bedrijf dat de kerncentrale Borssele exploiteert. ,,De ene keer krijgen we te horen dat de kerncentrale dicht moet en dan moet hij ineens weer openblijven. Ik geloof dat het nu de bedoeling is dat we openblijven, maar dat kan zo weer veranderen als gevolg van de onderhandelingen over het regeerakkoord.'' Het klinkt laconiek, maar Miesen geeft toe dat het voor de 325 personeelsleden van de centrale niet leuk is om steeds tussen hoop en vrees te leven. Zoveel banen zijn er immers niet voorhanden in de omgeving van Vlissingen.

De eventuele sluiting van Borssele heeft een lange aanlooptijd. In de nasleep van het reactorongeluk in Tsjernobyl (1986) werd ook de Zeeuwse centrale tegen het licht gehouden. Uit het rapport van het Internationaal Atoom Energie Agentschap (IAEA) bleek een aantal tekortkomingen, die noopten tot ingrijpende modificatie van de installatie. De SEP (Samenwerkende Elektriciteitsproducenten) dachten het benodigde bedrag, ruim 200 miljoen euro, wel op te kunnen brengen. Maar dan moest de centrale wel vier jaar langer in bedrijf blijven, tot 2007. In de daarop volgende discussie, waarbij ook onduidelijkheid ontstond over vergunningen, besloot het parlement echter dat Borssele op 31 december 2003 zou moeten sluiten. Het besluit leidde wel tot een afspraak met de SEP, maar omdat deze niet contractueel is vastgelegd, bepaalde de rechter in september jongstleden dat Borssele niet dicht hoeft.

Openhouden tot 2015 of misschien wel 2030 of langer zou volgens adjunct-directeur Miesen bijzonder verstandig zijn. Niet alleen omdat elektriciteit uit Borssele goedkoop is, maar ook omdat de centrale een, zij het bescheiden, rol speelt bij het verwerken van splijtstof uit overbodig geworden kernwapens. Dat zit zo. Het radioactieve afval uit Borssele wordt opgewerkt in Frankrijk. Daarbij komen uranium en plutonium vrij, die beide als brandstof kunnen dienen voor kerncentrales. Het plutonium wordt gemengd met `vers' uranium tot Mixed Oxide Fuel, dat elders wordt benut. Het vrijkomende uranium wordt in Rusland gemengd met splijtstof uit kernwapens en zal dit jaar voor het eerst worden ingezet in Borssele. Miesen: ,,Zo dragen we een klein steentje bij aan het verwijderen van kernwapens.''

Een andere reden om de kerncentrale open te houden is dat deze geen kooldioxide uitstoot. En dat is weer van belang als Nederland zijn internationale verplichting wil nakomen om tussen 2008 en 2012 de uitstoot van dit broeikasgas terug te dringen. Die reductie wordt bij lange na nog niet gerealiseerd, maar zou, volgens pleitbezorgers van kernenergie, helemaal uit het zicht verdwijnen als de kerncentrale zou moeten sluiten.

Met dit milieuargument leken de voorstanders van openblijven de tegenstanders de wind uit de zeilen te nemen. Zoals gebruikelijk echter liet een reactie niet op zich wachten. Emeritus hoogleraar Phil Smith en natuurkundeleraar Jan Willem Storm van Leeuwen rekenden voor dat gebruik van kernenergie voor elektriciteitsopwekking nauwelijks leidt tot een lagere uitstoot van kooldioxide. De oorzaak is het gebruik van fossiele energie voor de winning, het transport en de verrijking van uranium. Daarbij komt zoveel kooldioxide vrij dat een kerncentrale nauwelijks onderdoet voor een gewone gasgestookte centrale.

De bevindingen van de twee werden fors bekritiseerd. In het Technisch Weekblad woedde wekenlang een heftige discussie, waarbij voor- en tegenstanders van kernenergie elkaar met cijfers om de oren sloegen. Een voorlopige conclusie is dat de schattingen over kooldioxide van Smith en Storm van Leeuwen wel erg somber zijn. Volgens het Internationaal Atoom Energie Agentschap levert de productie van één kilowattuur elektriciteit uit uranium ongeveer 9 gram kooldioxide op, dat is vergelijkbaar met windenergie. Voor aardgas is dat 600 gram en voor steenkool 1.200. Kernenergie levert dus toch een bijdrage aan de vermindering van de uitstoot van kooldioxide.

Tweede-Kamerlid Diederik Samsom van de PvdA beaamt dat, maar voegt er aan toe dat er ook andere redenen zijn om Borssele te sluiten. Hij is natuurkundig ingenieur en voerde als campagneleider van Greenpeace jarenlang actie tegen kernenergie en tegen Borssele. Of het openhouden van Borssele een breekpunt is in de formatie (CDA is voor openhouden, PvdA tegen) kan hij niet zeggen. Volgens hem moet de centrale dicht omdat de opslagruimte bij de Centrale Organisatie Voor Radioactief Afval (COVRA) niet berekend is op de extra productie van hoogradioactief afval. Volgens Hans Codée, directeur van de COVRA, valt dat wel mee. De opslagruimte heeft aardig wat capaciteit, mede omdat er minder afval terugkomt uit de opwerkingsfabriek. Mocht er desondanks gebrek aan ruimte zijn, dan is er zo een module bijgebouwd, aldus Codée.

Samsom wijst er verder op dat de kerncentrale in Borssele er niet jonger op wordt. Met name het reactorvat zou volgens hem de komende jaren problemen kunnen gaan opleveren, gezien ervaringen elders. Ook dat zou een reden zijn om de centrale te sluiten. Die veronderstelde slijtage wordt weersproken door adjunct-directeur Miesen van EPZ, de exploitant van Borssele. Hij wijst er op dat Borssele geldt als een van de veiligste centrales ter wereld en bovendien vrijwel jaarlijks wordt geïnspecteerd door inspecteurs van de IAEA. Volgens hem kan het reactorvat, het hart van de centrale, nog wel vijftig jaar mee.

De belangrijkste reden van Samsom om Borssele te sluiten is echter dat kernenergie volgens hem niet duurzaam is, omdat de voorraden uranium bescheiden zijn en vooral omdat er geen definitieve oplossing is voor radioactief afval. ,,Als je echt duurzame energie wilt, moet je daar nu aan beginnen en niet krampachtig Borssele willen openhouden.'' Hij ,,baalt postuum'', want als Nederland de afgelopen tien jaar fors had geïnvesteerd in windparken op zee, dan hadden we een veelvoud van de elektriciteitsproductie van Borssele uit wind kunnen halen.