Hollands Dagboek: Ted Brandsen

Als adjunct artistiek directeur van Het Nationale Ballet beleefde Ted Brandsen deze week de première van Carmen. `Ineens valt Igone op de grond. Ziet Gary dan niks? Doek dicht!' Brandsen (43) woont samen met François-Noël Cherpin in Amsterdam.

Woensdag 5 februari

De eerste repetitie van Carmen op toneel. Na drie weken in de studio werd dat ook wel tijd, de dansers kennen het ballet en moeten er verder mee. Er komen elke dag nieuwe elementen bij: eerst decor, dan licht, dan kostuums en ten slotte het orkest. Elke dag is er dus ook meer dat mis kan gaan, maar op zo'n eerste dag ben je daar nog niet mee bezig.

Voordat we op het toneel begonnen veel regelneven, want dat is de andere kant van mijn werk: sollicitatiegesprekken, repetitieplanning, gesprekken met de OR over roosters en reglementen, castlijsten.

Op het toneel van het Muziektheater zag het decor er gigantisch uit, veel groter dan de oorspronkelijke versie in Australië. Maar er was gelukkig wel intimiteit, vonden Andrew Carter (hij is de ontwerper die uit Perth is overgekomen) en ik.

Igone de Jongh (Carmen) en Federico Bonelli (José) waren fantastisch, ook al kwamen ze niet helemaal door het hele stuk heen. Wat een dansers! Dit ballet is een uitputtingsslag voor de twee solisten, die in 50 minuten de ene solo na het andere duet dansen en die ook in groepsscènes optreden, en daarbij nog een heel scala aan emoties moeten neerzetten. In meer dan één opzicht a killer ballet.

Om zes uur mochten de dansers naar huis, en na het eten konden we gaan belichten. Bijzonder is altijd de sfeer op zo'n avond, als het theater leeg is op een paar mensen na. Langzaam gaan lampen aan en wordt de ene scène na de andere vormgegeven. Toen we om 23.00 stopten, waren we nog niet klaar, maar al wel op de goede weg.

Donderdag

Om half tien de eerste afspraak, over het nieuwe seizoensbeeld met Rachel, het hoofd marketing, en met onze externe ontwerper. Op 14 maart komt de brochure over het nieuwe seizoen uit, het eerste seizoen waarvoor ik artistiek verantwoordelijk zal zijn. Er moet nog veel gebeuren en ik hoor spannende ideeën. Ik moet nog wat teksten schrijven, maar deze week is het al zo druk!

Er waren weer auditanten in de les, niet geschikt voor ons. Jaarlijks komen er honderden dansers uit de hele wereld langs om een les mee te doen, in de hoop op een baan bij Het Nationale Ballet. Het merendeel is niet goed genoeg, soms zijn ze niet het type waar je voor valt, passen ze niet in het gezelschap, of hebben ze de juiste lengte, leeftijd of ervaring niet. Bijna dagelijks mensen teleurstellen valt niet mee – en kost bovendien enorm veel tijd.

De Nederlandse balletstudenten kennen we beter: in hun laatste jaar kunnen ze een paar maanden stage meelopen, en worden ze in grote producties ingezet. Eén van hen kan ik vandaag blij maken met een aspirantencontract voor volgend seizoen. Gwen knapt bijna uit elkaar van opwinding en blijdschap. Een hoogtepunt van mijn dag, blijkt later, want daarna wordt het allemaal minder. De eerste repetitie met kostuums en licht valt niet mee. De kostuums van mijn vaste ontwerper en levenspartner François-Noël Cherpin zijn nog niet klaar, evenmin als het licht en opeens is het alsof niets meer werkt.

De dansers kunnen niet goed zien, houden dus in, bewegen te klein. Vanuit de zaal kan je geen expressies zien. The magic is gone, en met een katterig gevoel gaat iedereen naar huis. Was dit het nou?

Ik wíst dat het zou gebeuren. Eerste keer op toneel: alles valt mee, iedereen vol goede moed. Tweede keer: met onaf licht en kostuums en nieuwe dingen lijkt alles wat is opgebouwd verdwenen. Dat moet dus weer opnieuw bij elkaar gebracht worden de komende dagen. Daarom zijn er repetities, maar die wetenschap gaat er op zo'n moment niet in. Le cafard.

Vrijdag

Met één druk op de knop heb ik een heel stuk tekst gewist. Uren werk weg, alsof ik daar tijd voor heb! Dus nu de korte versie: dansers vrij, want ze moeten dit komend weekend werken. Verder met licht in de ochtend, waarna Krzysztof aan zijn stuk kon werken, 's middags papier en denkwerk, 's avonds kookte François voor Rachel, haar partner Rob en onze Aussie Andrew. Enorm gelachen over Andrew's smakelijke verhalen, goed geroddeld over kennissen in Perth, en zorgelijk de crisis rond Irak besproken. Serious worries, mate.

Zaterdag

We're back in business! Goeie repetitie van Carmen vanavond. Het drama is weer terug, licht, decor en kostuums beginnen op elkaar afgestemd te raken, en de energie en overtuigingskracht van de dansers spatten er echt af. Igone was veel vrijer en probeerde nieuwe dingen. Ze durfde risico's te nemen, net als Federico, die zeer gepassioneerd was. Altin moest zich inhouden wegens een lichte blessure, maar over hem maak ik me verder geen zorgen. Ook Ruta groeide verder in de moeilijke, want geïsoleerde en fragmentarische rol van Micaela, de in de steek gelaten verloofde. De andere dansers durven eindelijk meer van zichzelf te laten zien.

Weer was de repetitie pas laat op de avond, en hoewel het de hele dag door druk was met non-stop repetities en vergaderingen vanaf tien uur in de ochtend,was dat waar ik naartoe leefde. Als je in zo'n creatief proces zit, en het is op een punt waarop alles samen moet komen, wil ik eigenlijk alleen maar dát doen, en liefst meteen, uiteraard.

Er is veel belangstelling voor het Carmen-programma en de kaartverkoop gaat boven verwachting goed. Fijn om te weten dat we voor volle zalen zullen spelen.Vanavond had ik bij Opium een leuk gesprek met Harmke Pijpers. Helaas moest ik weer snel weg wegens de avondrepetitie.

Zondag

Het is toch ánders om op een zondag vroeg op te staan en naar het theater te gaan om te werken, terwijl de meeste mensen nog uitslapen en alleen wat verdwaalde toeristen doelloos langs de gracht slenteren. Na al die jaren blijft dat licht vervreemde gevoel, al vind ik die stilte 's ochtends juist prettig. Alsof de wereld verder slaapt en alleen wij met onze productie bezig zijn, alsof alleen dát telt. Geen tijd voor zorgen over mogelijke oorlogen. Misschien is het daarom wel dat we zo van het theater houden, waar steeds weer een nieuwe realiteit geschapen wordt die alles in beslag neemt.

Lichtcorrecties en weer een praatje voor de radio. Daarna de eerste repetitie met orkest. Dirigent Gary Berkson kent het stuk goed, waardoor we eigenlijk niet hoeven te stoppen tijdens de doorloop. Holland Symfonia speelt heel sterk en dat helpt de dansers ook, die direct vleugels krijgen.

's Avonds gaat Vijf Tango's voor het eerst met Sexteto Canyengue, die het stuk live begeleiden. Wat een feest! Er wordt fantastisch gespeeld en haarscherp gedanst, en al is het stuk 25 jaar oud, het staat als een huis.

Hans van Manen is er vandaag bij, voordat hij morgen vertrekt naar Duitsland. Hij zal de première missen, deze week heeft hij drie premières! Zijn tomeloze energie, voortdurende nieuwsgierigheid en scherpe blik zijn een voorbeeld. Wat een meester!

Maandag

Weer zo'n tussenindag waarop we niet op het toneel repeteren. Wel in de studio, waar Rachel en ik vooral met de tweede bezetting werken, want de eerste cast moet nu gewoon het toneel op. Morgen is de generale en ik kan niet wachten ze weer te zien.

Sofiane Sylve, eerste soliste, is terug uit de Verenigde Staten, waar ze de afgelopen zes weken triomfen heeft gevierd. Ze is dan ook fenomenaal, het soort danseres dat maar een enkele keer per zoveel decennia opstaat. Moe maar stralend ziet ze eruit in haar chique nieuwe jas en coole zonnebril. We spreken af later te praten over alles wat ze heeft beleefd (voor de eerste keer naar New York, en meteen de grote vedette!).

Veel tijd besteed aan de casting voor het volgende programma, die nog steeds niet rond is. Dat is een van de moeilijkste taken van een (adjunct) artistiek directeur, omdat er altijd mensen teleurgesteld zullen zijn. Soms komt het voor dat een danser helemaal niet in een programma zit, wat meteen betekent dat je dan zeker zes weken of langer niet op het toneel staat. Dan kunnen weken lang duren en het leven van een danser is al zo kort.

In de bestuursvergadering vanavond licht ik de plannen voor het repertoire van het volgende seizoen toe. Ik ben blij met de positieve reacties en de steun. Het is belangrijk dat de bestuursleden zich kunnen vinden in de nieuwe plannen en ook leuk dat ze zo enthousiast zijn.

Dinsdag

De voorgenerale met de tweede bezetting ging beduidend beter dan hun eerste keer, afgelopen zondag. Ik blijf tussen de middag- en avondrepetities doorwerken. Er moet nog een aantal dingen voor het nieuwe seizoen geregeld worden. Weer zo'n dag waarop ik van 10.00 uur in de ochtend tot middernacht het theater niet verlaat. Dat moet geen gewoonte worden.

De generale. Tango's is prima, en Krzysztof's nieuwe stuk ziet er prachtig uit. De muziek van Mauricio Sotelo is heel expressief en heeft ongewone elementen. Alleen al de flamencozang van gastsolist José Arcangel, in combinatie met groot orkest, zeer bijzonder. Ook in de beweging is Krzysztof veel verder gegaan: interessante ontwikkeling.

Carmen gaat goed, totdat in een van de laatste scènes Igone ineens plat op de grond ligt, en niet meer overeind komt. Ik ren naar achter, ondertussen schreeuwend dat het doek dicht moet. Gary speelt nog door. Ziet hij dan niks?

Paniek rond het toneel, maar al snel blijkt dat het meevalt. Ze is uitgegleden in de preparatie voor een lift en op haar buik gevallen, waardoor ze geen lucht meer kreeg. Na een paar minuten gaat het al beter, en na een oproep richting zaal gaan we gewoon door.

Buitengewoon enthousiaste reacties van het aanwezige publiek. Vooral de studenten van de balletacademie zijn dol op de solisten. Die val heeft bij mij ook meteen de spanning doorbroken, alsof het ergste al geweest is.

Slechte generale, goede voorstelling? Het grootste theatercliché, maar vandaag hoop ik dat het waar is.

Woensdag 12 februari

Zenuwachtig? Helemaal niet! Maar ik vraag me wel af hoe er gereageerd gaat worden op dit voor Nederlandse begrippen niet gangbare (want verhalende) ballet. Voor een volle zaal eerst de uitreiking van de Alexandra Radius-prijs aan Igone de Jongh, die door Lex terecht als een groot natuurtalent omschreven wordt. Ik weet dat Igone zenuwachtiger is om een kort dankwoord uit te spreken dan om straks Carmen te dansen, en ik bewonder haar kalmte en gratie bij deze grote druk. Klasse. Heel kort dan: de première ging fantastisch. Er werd door iedereen uitstekend gedanst, in alle drie de zo verschillende balletten.

Bij de borrel na afloop blijkt dat er inderdaad mensen zijn die niet goed weten wat ze met Carmen aan moeten, misschien juist omdat het een meer toegankelijk stuk is. De verwachte wisselende reacties dus, en dat is prima toch? Als gezelschap laat Het Nationale Ballet een breed scala van zeer uiteenlopende stijlen en opvattingen over dans zien, uitgevoerd op zeer hoog niveau. Die diversiteit is juist onze kracht.

Het is laat als we afscheid nemen van vrienden en familie, en van Andrew die morgen terugvliegt naar down under. Met François praat ik thuis nog een tijd na. Het duurt altijd even voordat je na zo'n intense periode weer op aarde geland bent en ondertussen komen er alweer nieuwe plannen naar boven. Morgen gaat het gewone leven verder, met vergaderingen en repetities, maar vanavond is van ons.