Het woord is nu aan president Bush

Bij de VN blijft de crisis over Irak groot na de rapportage van Blix. Het woord is nu aan president Bush.

De internationale orde trilde gisteren op haar grondvesten bij de Verenigde Naties, zoals dat nog weinig is voorgekomen sinds het einde van de Koude Oorlog. De vijf permanente leden in de VN-Veiligheidsraad, met vetorecht, bleken na de tussenrapportage van chef-wapeninspecteur Hans Blix dieper dan ooit verdeeld over `Irak' en de zaak van oorlog of vrede. De diplomatieke chefs van de Verenigde Staten en Frankrijk, de ministers van Buitenlandse Zaken Powell en De Villepin, etaleerden de tweedracht op zeldzame wijze in hartstochtelijke en haaks op elkaar staande betogen.

Waar Powell meende dat de tijd voor Irak om medewerking te tonen nu om is, pleitte De Villepin voor nog meer wapeninspecties. En waar Powell zijn collega's maande ,,in de zeer nabije toekomst'' de ,,ernstige gevolgen'' (lees: militair geweld) voor Irak te overwegen, stelde De Villepin voor op 14 maart een volgende ministeriële bijeenkomst en rapportage van Blix af te wachten, zonder een einddatum van de inspecties te noemen. Powell sprak gloedvol en uit zijn hoofd, alsof hij zijn woorden verinnerlijkt had. De Villepin oogstte met zijn gedreven anti-oorlogsverklaring, net als later zijn Russische collega Ivanov, een applaus, een curiosum in de Veiligheidsraad.

Met Frankrijk, Rusland en China in het `inspectiekamp' en de VS en Groot-Brittannië in het `oorlogskamp' liggen de posities na gisteren ogenschijnlijk verder uiteen. Beide partijen konden naar believen plukken uit het feitenrelaas van Blix, dat een gemengd beeld van Iraks medewerking gaf. Zo meldde Blix procedurele vooruitgang op diverse terreinen, maar zei hij ook dat Irak nog steeds geen opheldering heeft gegeven over onder meer voorraden antrax, het zenuwgas VX en langeafstandsraketten, en ook VN-resoluties had geschonden. Zijn rapport miste evenwel de harde conclusies van zijn eerdere rapportage van 27 januari en was daarmee een beter handvat voor duiven dan voor haviken.

De VS en Groot-Brittannië waren van plan volgende week een aanvullende resolutie in omloop te brengen, die opnieuw waarschuwt voor `ernstige gevolgen', zoals resolutie 1441. Of dat nu nog gebeurt, en met welke tekst, is onduidelijk. Powell wilde daar gisteren na afloop niets over zeggen en er eerst met president Bush over praten. Het is onzeker of zo'n tweede resolutie op dit moment de vereiste negen stemmen zonder één veto krijgt. De Villepin zei gisteren dat Frankrijk een tweede resolutie niet zal steunen.

De kloof is groot, maar nog steeds niet onoverbrugbaar. Het woord is nu aan president Bush. Hoeveel tijd geeft hij Powell nog om aan een diplomatieke oplossing te werken? [vervolg KLOOF: pagina 5]

KLOOF

Een compromis vergt nog zware onderhandeling

[Vervolg van pagina 1] Gegeven de spanningen bij de VN, NAVO en EU, verstoorde bilaterale relaties en sceptische wereldopinie is Bush niet gebaat bij verdere diplomatieke schade, in de vorm van veto's. Powell zei gisteren sussend tegen CNN dat er nog ,,weken'' te gaan zijn als het gaat om Iraks medewerking, waarmee hij toch weer even wat tijd kocht. Hij verwierp niet het voorstel van zijn Franse collega om op 14 maart opnieuw bijeen te komen en de situatie verder te beoordelen. Hij zei dat de ministers terugkeren naar hun hoofdsteden om met hun staatshoofden en regeringsleiders te overleggen over de volgende stappen.

,,Er is nog een kans voor vrede, maar we zullen die vrede niet bereiken als we ooit terugdeinzen voor de druk, als we het er ooit op laten lijken dat we niet de wil hebben om dit tot een conflict te laten komen, indien nodig om Irak te ontwapenen'', zei Powell na afloop van besloten consultaties van de Veiligheidsraad en gesprekken met collega-ministers.

De evidente steun voor een Amerikaanse oorlogsresolutie mag op dit moment ontbreken, een oorlog tegen Irak zónder resolutie, buiten de VN om, ambieert de Amerikaanse regering evenmin; ondanks de robuuste retoriek. Dus is de vraag of de Amerikanen de komende weken zullen gebruiken om alsnog een waterdicht compromis met de Fransen te bereiken. De Fransen kunnen daarbij meer tijd krijgen voor de door hen gewenste inspecties, terwijl de VS in ruil daarvoor een duidelijke deadline voor volledige medewerking van Irak kunnen bedingen; een deadline die nu in resolutie 1441 ontbreekt en mede de huidige verdeeldheid in de hand werkt.

Daarbij dringt zich een vergelijking op met de Golfoorlog. Toen gaf de Veiligheidsraad op 30 november 1990 Irak nog zes weken de tijd om de invasie van Koeweit ongedaan te maken. Medio januari begon toen de geallieerde aanval op Bagdad. Zo'n ultimatum behoort nu weer tot de mogelijkheden. Volgens veel diplomaten zijn er mogelijkheden voor een compromis, maar zal dit nog zeer zware onderhandelingen vergen.

Powell waarschuwde gisteren voor de ,,trucs'' van en getraineer door Bagdad. Hij sprak schamperend over een decreet tegen massavernietigingswapens dat Saddam 's ochtends had uitgevaardigd, en dat Blix aankondigde. Powells irritatie over Blix' betrekkelijke mildheid was zichtbaar. ,,We kunnen niet toestaan dit proces eindeloos te laten rekken'', zei Powell. Maar het alternatief veegde De Villepin van tafel: ,,Het gebruik van geweld is nu niet gerechtvaardigd. Er is een alternatief voor oorlog: Irak ontwapenen door inspecties.''

De grote onzekerheid voor de VS is of Frankrijk, Rusland en China Iraks gebrekkige medewerking half maart wel rijp zouden achten voor eventuele militaire sancties, en zich nu op zo'n ijkpunt willen vastleggen. Geen van de drie landen uit dit `inspectiekamp' noemde gisteren een einddatum voor het huidige inspectieproces. Naarmate Irak meer meewerkt, ook al is het mondjesmaat, kan het internationale verzet tegen een oorlog slechts toenemen.

De VS vormden gisteren met Groot-Brittannië, Spanje en Bulgarije een kleine minderheid, doordat de meeste ministers pleitten voor meer inspecties. Verscheidene niet-permanente leden, zoals Mexico, probeerden geen partij te kiezen. Chili koos de zijde van Frankrijk. Mogelijk is ook een open zitting van de Veiligheidsraad komende dinsdag, aangevraagd door de niet-gebonden landen, nog van invloed op de stemverhouding binnen de VN; de spoedtop van de EU maandag maar buiten beschouwing gelaten.