Formatie schuifelt traag naar de struikeldossiers

Ondanks geruzie over Irak spraken CDA en PvdA deze week `professioneel' verder over een nieuw kabinet. Maar zonder `harde' resultaten.

Er komt een zeker ritme in de formatie-onderhandelingen tussen CDA en PvdA. Drie keer kwamen de onderhandelaars Balkenende en Bos deze week naar buiten met – elk hun eigen – gelijkluidende tekst. De CDA-leider heeft met Bos een ,,constructief gesprek'' gevoerd over achtereenvolgens financiën, zorg en veiligheid. De PvdA-leider spreekt opgewekt van een goede sfeer, het gesprek over veiligheid noemde hij zelfs ,,heel plezierig'' en ,,nog leuk ook''. Maar tot de vaste tekst van Bos behoort ook dat beide partijen nu `huiswerk' gaan maken. Voor volgende week, of de week daarná, als alle onderwerpen weer terugkomen aan de onderhandelingstafel van de informateurs Donner en Leijnse.

Het tempo van deze formatie, geven beide kampen toe, is niet hoog. Vorig jaar hadden Balkenende, VVD-leider Zalm en LPF-leider Herben na drie weken formeren al een slordige tien miljard aan bezuinigingen afgesproken, en waren zij toe aan concrete potentiële struikeldossiers als de WAO en de zorg. Nu voeren CDA en PvdA na de voorbije fase van `verkennen' al twee weken ,,oriënterende onderhandelingen'' (Balkenende), waarin zij ,,betrekkelijk open hun kaarten op tafel leggen'', zoals een betrokkene bij de formatie het formuleert.

Dat betekent: ze zeggen waar ze heen willen, ze benoemen de kloven die hen scheiden, groot (financiën, zorg), of klein (veiligheid). Maar ze spreken niets af, behalve dan wanneer ze verder praten. Bijna-overeenkomsten over meer agenten en rechters, identificatieplicht, twee op een cel worden uitgesteld en over de volgens deskundigen hoognodige hervorming van het zorgstelsel wordt eerst gemeenzaam vastgesteld dat ,,we een groot probleem hebben'' (Bos).

En tussendoor – ook dat behoort inmiddels bijna tot het formatieritme dat zich aftekent – is er dinsdag een debat in de Tweede Kamer, waarin PvdA en CDA hun verschillen over de internationale crisis rond Irak op scherp zetten. Deze week liep de spanning op door de weigering van de PvdA nu al in stemmen met het sturen van luchtafweerraketten naar Turkije. CDA en PvdA vatten de verschillen voorlopig pragmatisch op: het CDA kan met de oude meerderheid verder en de PvdA maakt daar geen punt van.

Maar bij het CDA groeit wel de argwaan: wat doet de PvdA bij volgende internationale ontwikkelingen? En bij sommige PvdA'ers klinkt ongerustheid dat de formatie en `Irak' ,,door elkaar gaan lopen''. Maar dat is niet zo, bezweren de onderhandelaars. Volgens Bos is door de internationale situatie de onenigheid hierover ,,binnen een paar weken een theoretische kwestie'' voor de formatie, en Balkenende noemt onverstoord doorpraten over andere onderwerpen ,,een kwestie van professioneel werken.''

Dat professioneel werken gaat nog niet zonder stekeligheden en argwaan in de wandelgangen. Aan tafel is vooral de krachtmeting cruciaal over de financiën, waarover Balkenende en Bos `vanaf de andere kant' denken. Balkenende wil beginnen met de afspraak dat het kabinet in 2007 een begrotingsevenwicht als `ondergrens' stelt - daaruit vloeien dan bezuinigingen die verdeeld moeten worden. De PvdA wil éérst bespreken welk `evenwichtig pakket' van bezuinigingen en investeringen in economie en publieke voorzieningen gewenst is en pas daarna harde afspraken gaan maken over de begroting.

Het huiswerk dat CDA en PvdA zichzelf nu hebben gegeven is een poging die patstelling te omzeilen met concrete lijstjes en berekeningen over wat zij per thema willen en hoeveel dat kost. Het CDA hoopt dat de PvdA zo ,,eindelijk eens met een duidelijk cijfer komt'' waarover te onderhandelen valt. De Pvda hoopt dat het CDA er zo ,,achter komt'' dat het ook voor de christendemocraten beter is zich niet op voorhand op te harde bezuinigingen vast te leggen.

Berekeningen van het Centraal Planbureau en ambtelijke werkgroepen stofferen de discussies intussen, tot genoegen van het CDA, wel met harde doelstellingen en bedragen - zoals dat `houdbare financiën' in de toekomst alleen te bereiken zijn bij een begrotingsevenwicht in 2007 en dat daarvoor minimaal 14,5 miljard aan bezuinigingen nodig is. Aan de onderhandelingstafel van Donner en Leijnse is het voor zulke concrete bedragen nog te vroeg.

Wat de informateurs gisteren bij een tussentijdse briefing aan de majesteit wel konden melden, was een droeve boodschap: maandag kwamen vertegenwoordigers van de sociale partners vertellen dat een meerjarig sociaal akkoord over loonmatiging, dat CDA én PvdA wensen, voorlopig niet waarschijnlijk is, gezien de verschillende wensen van werkgevers en werknemers in de onzekere economie.