Europa is klaar, op naar energiebehoevend Azië

Duitsland en België willen hun kerncentrales sluiten en binnen de EU komen er weinig nieuwe meer bij. Maar: ,,De kernindustrie is zeker niet dood.''

De discussie over kernenergie in Nederland beperkt zich meestal tot de vraag of, na Dodewaard, ook de kerncentrale Borssele dicht moet. Buiten onze landsgrenzen echter, wordt er nog flink gebouwd aan kerncentrales, tot groot genoegen van de bedrijven in de kernindustrie die wel degelijk een rol zien weggelegd voor kernenergie.

Duitsland wil zijn kerncentrales sluiten, België ook. En behalve Frankrijk was er jarenlang geen land in West-

Europa dat nieuwe centrales bouwde. Slechte tijden dus voor de bedrijven die de installaties bouwen? ,,Ik zou nieuwe projecten verwelkomen, maar het feit dat de markt in West-Europa volwassen is, heeft geen kwalijke gevolgen voor ons bedrijf'', zegt Arthur Montalembert, vice-president van de internationale divisie van Areva, het Franse nucleaire energiebedrijf.

Areva is een van de grootste in de sector en tevens een van de weinige bedrijven die in de hele cyclus aanwezig zijn: van de productie en verrijking van uranium tot de bouw van de kerninstallatie en de afbraak ervan. Er mogen dan in de landen van de Europese Unie weinig centrales worden gebouwd, er staan er wel veel die onderhouden moeten worden, bijvoorbeeld via de servicecontracten van Areva.

Het Franse bedrijf, dat wordt gecontroleerd door de Franse overheid, had in 2001 een omzet van 8,9 miljard euro en wereldwijd een kleine vijftigduizend werknemers. De operationele winst in 2002 zal met ten minste 10 procent groeien vergeleken met de 122 miljoen van 2001.

Ook concurrenten zoals staatsbedrijf British Nuclear Fuel (BNFL) zijn geen kleine ondernemingen. BNFL maakte in het fiscale jaar 2002, dat eindigde op 31 maart, een omzet van 2,26 miljard pond (3,4 miljard euro) en Urenco, een internationale groep waar de Nederlandse vestiging een belangrijk deel van is, behaalde twee jaar geleden een omzetcijfer van 655 miljoen euro. Urenco bouwt geen centrales, maar concentreert zich op de productie van splijtstof voor de kerncentrales. ,,De kernindustrie mag dan niet booming zijn, ze is zeker niet dood'', zegt André Versteeg, directeur van de Nuclear Research and consultancy Group (NRG), de organisatie die de reactor in Petten exploiteert.

Maar is er ook een toekomst voor de bedrijven?

In de EU staat tegenover de Duitse en Belgische plannen om de centrales binnen enkele decennia te sluiten slechts het voornemen van Finland om een nieuwe installatie te bouwen. Montalembert echter verwacht dat Berlijn en Brussel nog wel eens terug kunnen komen van hun besluit en verwacht op termijn zelfs weer nieuwbouw in Europa, waar de centrales 30 procent van de elektriciteit leveren. Hij haalt het voorbeeld van Zweden aan, waar begin jaren tachtig werd besloten voor 2010 alle centrales te sluiten. ,,Ze hebben er één gesloten, maar de rest blijft voorlopig open. De realiteit heeft deze verandering tot stand gebracht, men heeft onvoldoende alternatieve bronnen om de elektriciteitsvoorziening in stand te houden als de centrales dichtgaan.''

Het probleem van de plannen centrales te sluiten is volgens de Fransman dat ingenieurs niet meer genegen zijn in de nucleaire sector te gaan werken. ,,Waarom zou je iets gaan studeren dat met nucleaire industrie te maken heeft, of in deze sector willen werken als de kans bestaat dat de industrie ophoudt te bestaan?''

Maar tegenover landen als Duitsland en België dat 60 procent van zijn stroom momenteel uit de kernenergie haalt staat nog steeds een groot aantal landen dat wél centrales wil bijbouwen of dat, aldus Montalembert, de draad weer zal oppakken. Areva kijkt dan vooral naar Azië, waar de bevolking snel groeit en de behoefte aan elektriciteit hard stijgt. Volgens het International Atomic Energy Agency zijn er wereldwijd 442 kerncentrales actief en 35 kerncentrales in aanbouw, vooral in China, Japan, India en Zuid-Korea. ,,De Europese markt is volwassen, maar Azië is veel later begonnen en er is daar voorlopig nog geen eind aan de groei in zicht'', aldus Montalembert.

De sector heeft desondanks wel een periode van consolidatie achter de rug. Areva bijvoorbeeld werd geformeerd in september 2001 en is een combinatie van de plutoniumbewerker COGEMA, de Franse atoomenergie-commissie en Framatome, een bedrijf waar het Duitse Siemens een groot belang in heeft.

Een belangrijke reden voor de fusiegolf was de liberalisering in de westerse landen van de elektriciteitssector. De deregulering in de VS maakte nucleaire energie, die goedkoop is op te wekken als de centrale er eenmaal staat, weer aantrekkelijk voor stroomproducten. De fusiegolf begon ook in de VS, waar in 1997 PECO Energy en British Energy gingen samenwerken in een bedrijf, Amergen, om centrales op te kopen. De prijzen van centrales stijgen hard in de VS omdat ze vrijwel non-stop stroom kunnen leveren voor een lage prijs. Sindsdien zijn er vele overnames en fusies geweest waarvan de creatie van Areva en de aankoop van het Amerikaanse Westinghouse door het Britse BNFL hoogtepunten waren.

Montalembert denkt dat de grootste fusies wel achter de rug zijn. ,,Ik geloof dat we een grens bereikt hebben, er is een balans.'' De consolidatie was ook een reactie op de vele overnames en fusies in de energiesector, aldus de Fransman. ,,De klanten gingen consolideren, dus wij ook.''

Zijn optimistische kijk op de toekomst van de nucleaire industrie heeft niet alleen te maken met de groeicijfers in Azië. Montalembert gelooft dat de Verenigde Staten in de toekomst weer centrales zullen gaan bouwen of moderniseren, en dus een potentiële klant zijn. De discussie in de VS over de leveringszekerheid van stroom, de toenemende afkeer van de afhankelijkheid van derden en de nog altijd stijgende vraag naar elektriciteit zullen leiden tot nieuwbouw, aldus Montalembert. Versteeg bij de NRG is het hiermee eens. ,,De verwachting is dat er in de VS weer gebouwd gaat worden, en ik denk dat Europa op een later tijdstip zal volgen.''

In Europa speelt het verdrag van Kyoto een belangrijke rol. De regering Bush weigert de afspraken over de uitstoot van broeikasgassen die in de Japanse stad zijn gemaakt na te komen, maar in Europa hebben de landen het verdrag wel ondertekend.

De rol van kerncentrales is dat zij dan wel uiterst giftig kernafval produceren, maar geen kooldioxide, het gas dat verantwoordelijk wordt gehouden voor de opwarming van de aarde. Ook Versteeg ziet Kyoto als een belangrijke factor die kernenergie, en dus de industrie eromheen, nieuw leven zal inblazen in Europa. ,,De rationaliteit zal mensen dwingen weer te gaan nadenken over nucleair vermogen. Er is helaas geen alternatief om aan de doelstellingen te voldoen, want energie uit wind en zon is heel goed, maar het levert te weinig op.''

Milieubeweging Greenpeace, dat nog steeds actie voert om Borssele de deuren te laten sluiten, geeft tegenwicht door te stellen dat er helemaal geen nucleaire opleving wordt verwacht. ,,De bevolking is nog steeds negatief over kernenergie en nieuwe centrales zijn dan ook niet te verkopen. Het terugbrengen van de uitstoot van kooldioxide kan ook met andere middelen, zoals windenergie'', zegt een woordvoerster.

Voorlopig verwacht het Franse Areva dat de operationele winst vorig jaar met minstens 10 procent gestegen zal zijn en wacht het op een beslissing van de Finse regering. Areva is in de race om de order binnen te halen voor de bouw van een nieuwe reactor in de Finse Teollisuuden Vioma centrale.

Het Franse programma voor de bouw van kerncentrales is vrijwel voltooid – Areva bouwde 58 reactoren – maar Arthur Montalembert van Areva verwacht dat hij, afgezien van de regelmatige reizen naar Azië, in de toekomst af en toe dichter bij huis kan blijven voor de internationale opdrachten.