`EEN MOOI LAND VERDIENT EEN MOOIE KAART'

Geograaf Henk Lutchman schenkt de Surinaamse scholen een nieuwe schoolkaart. De vorige was hopeloos verouderd en ook erg lelijk.

Ruim vijftig jaar heeft de schooljeugd in Suriname zijn land leren kennen met een kaart uit 1949. Binnenkort krijgen 80.000 Surinaamse leerlingen tussen de 10 en 18 jaar een geheel nieuwe kaart van hun land. Gratis, op initiatief van geograaf Henk Lutchman, de man achter het project.

``Het was hard nodig dat Suriname een nieuwe kaart kreeg'', zegt Lutchman. ``Toen ik in 1992 een school bezocht in Paramaribo zag ik dat nog steeds dezelfde kaart van Suriname werd gebruikt als toen ik in de jaren vijftig op school zat, namelijk de kaart van Dahlberg uit 1949. Dat vond ik zo schandalig dat ik besloot te kijken of ik niet zelf een nieuwe kaart kon maken.''

Lutchman, specialist op gebied van remote-sensing en Geografische Informatie Systemen, klopte voor financiering aan bij het Rooms-Katholieke Bijzonder Onderwijs (RKBO), de grootste particuliere onderwijsorganisatie in Suriname. De RKBO had echter geen geld, maar adviseerde Lutchman er een ontwikkelingsproject van te maken. Hij kreeg subsidie van onder meer de NCDO (de Nationale Commissie voor internationale samenwerking en Duurzame Ontwikkeling), de stichting Katholieke Noden, de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, en Den Haag, en de Wereldomroep.

Trots

Lutchman: ``Het project had drie doelen: ten eerste, het actualiseren van de kaart van Suriname. Ten tweede het geven van een impuls aan de modernisering van het aardrijkskundeonderwijs. Ten derde moeten Surinaamse jongeren weer trots worden op hun land. Ze leven in een situatie van een structureel tekort. Er is soms geen geld voor eten, of voor de bus, het dak van school lekt, de boeken waaruit ze leren zijn hopeloos verouderd, en dan is er ook nog een afschuwelijke kaart waar veel kinderen niets op terug zien van hun eigen leefomgeving. Daarom heb ik, bijvoorbeeld, naast de belangrijke dorpen in het binnenland, ook de gevarieerde economische bestaansbronnen ingetekend, zoals shifting cultivation [waarbij een stuk bos verbrand wordt ten behoeve van tijdelijke landbouw, red.]. De landschapsclassificatie wijkt daarom nogal af van die Dahlberg gebruikte, evenals de kleuren. Kinderen houden van heldere kleuren; die heb ik volop gebruikt. Het draagt bij tot een trots gevoel over het eigen land: Suriname is een prachtig land met veel potentieel; dat is min of meer de boodschap van de kaart.''

Maar hoe breng je nagenoeg in je eentje een land dat ruim vier keer zo groot is als Nederland opnieuw in kaart? Lutchman verzamelde al het kaartmateriaal van Suriname dat hij kon vinden en kwam tot de conclusie dat hooguit 40 procent bruikbaar was. De rest was verouderd of onjuist. Vervolgens verzamelde hij zoveel mogelijk deugdelijke satellietbeelden van zijn geboorteland. Dat was duur genoeg: de beelden van de Amerikaanse Landsat-satelliet beslaan een oppervlak van 185 bij 185 km en kosten in onbewerkte vorm ruim 500 euro per stuk. Lutchman: ``Sinds 1972 zijn er misschien wel honderdduizend satellietbeelden gemaakt van Suriname, maar slechts een handjevol ervan is bruikbaar: op de meeste beelden staat te veel bewolking. Ook moest Lutchman zelf ook de lucht in. Een keer of dertig stapte hij in een Cessna-vliegtuigje om ontbrekende gebieden in kaart te brengen en reeds in kaart gebrachte gebieden te controleren. De vluchten waren een belevenis op zich. ``We vlogen vanwege de vaak laaghangende bewolking meestal tussen de 300 en 500 meter. Dat is erg laag: 300 meter is echt de minimale hoogte. Echte luchtfotoapparatuur had ik niet. Ik nam de foto's met een gewoon fototoestel door het open raam.'' Niet alles wat Lutchman zag heeft hij ingetekend: ``We zagen af en toe illegale air strips (landingsbaantjes), daar zijn we echter nooit geland omdat de eigenaar dat vermoedelijk niet zo zou waarderen. Bovendien wisten we niet of de baan wel goed zou zijn.''

Onweer

Lutchman kwam een paar keer in heftig onweer terecht tijdens zijn vluchten. ``Dat is een ervaring die ik niemand toewens. Je voelt je erg klein in een Cessna als je, midden tussen heuvels en bergen, links en rechts de bliksem ziet inslaan.'' Om de verschillende landschappen verantwoord te classificeren, volgde Lutchman enkele vakken aan het ITC (International Institute for Geo-information Sciences and Earth Observation) te Enschede.

Na tien jaar was de kaart klaar. Binnenkort gaan 80.000 exemplaren samen met drieduizend instructieboeken voor docenten richting Suriname. Iedere leerling vanaf de vierde klas van de onderbouw wanneer ze voor het eerst aardrijkskundeles krijgen tot de hoogste klas van de bovenbouw, krijgt een kaart. De overige 20.000 zijn voor de losse verkoop in Nederland. ``Dat hebben we om financiële redenen besloten: zo komen we hopelijk uit de kosten.''

De kaart (50 x 70 cm, wordt gevouwen geleverd) is te bestellen bij het Aardrijkskundig Genootschap door overmaking van €12,75 per exemplaar op giro 13315 van het KNAG te Utrecht, ovv de bestelcode Y/Suriname-nrc.