`Een Japanse tekenfilm kent lange stiltes'

Japanse tekenfilms als Pokémon en Gundam Wing zijn populair bij kinderen. De volwassener tekenfilms verdienen meer aandacht, vindt Niels Viveen. Volgend weekeinde organiseert hij een festival in Haarlem.

,,Weet je wat ik niet begrijp? Als je over Japanse tekenfilms praat begint iedereen altijd over seks, geweld en moord. Terwijl dat hoogstens twee procent van het totale aanbod is. Bij Amerikaanse films denken mensen toch ook niet meteen aan porno, terwijl ze dat daar in Hollywood heus wel maken.''

Niels Viveen (29) is voorzitter van J.Pop, de stichting promotie Japanse popcultuur. Volgend weekeinde houdt de stichting het vijfde jaarlijkse film- en cultuurfestival Anime 2003. In een groot hotel in Haarlem worden vanaf vrijdagmiddag meer dan zeventig Japanse films en televisieseries vertoond. De meeste in het genre `anime' – tekenfilms, niet te verwarren met `manga', wat stripverhalen zijn. Ook draaien op het festival `gewone' films, waaronder Pulse (`Kaïro') van Kiyoshi Kurosawa en nieuw werk van Hideo Nakata, wiens culthit Ringu (`The Ring') in de Amerikaanse remake een groot publiek bereikte. Bijna alle films zijn Nederlandse premières. Bijzonder is The Hidden Fortress (`Kakushi Toride No San Akunin') van de oude meester Akira Kurosawa, de film uit 1958 waar George Lucas veel van leende voor zijn Starwars-epos.

Tekenfilms zijn voor kinderen. Dat is het andere vooroordeel waar Niels Viveen steeds op stuit. ,,In Japan heb je tekenfilms voor kinderen van drie en voor mensen van tachtig. Je hebt ze in alle genres. Zelfs de meest ingrijpende onderwerpen vindt men geschikt voor tekenfilms.''

Die variatie, de soms prachtige techniek en de intrigerende verhalen zijn wat Niels Viveen aantrok. De basis was gelegd door televisieseries als Strijd der planeten (eind jaren zeventig in Avro's kinderbios) en later Robotech. ,,Dat was niet lief en aardig en moralistisch, zoals al die Amerikaanse tekenfilms. Er gingen mensen in dood.'' Toen hij de sf-tekenfilm Akira (1988) zag, was hij definitief verkocht. ,,Zo'n snelle stijl en zulke sterke karakters. Met een echtheid die het bijna realistisch maakt.'' Hij raakte betrokken bij fanblaadjes en de organisatie van bijeenkomsten. Door het kijken naar Japanse films met Engelse ondertitels heeft hij Japans geleerd. Hij maakt nu vertalingen voor onder andere Dynamic, een Nederlandse uitgever van anime op dvd en video.

Anders dan bij Amerikaanse tekenfilms zit er niet de hele tijd muziek achter het beeld. ,,Het kan echt heel lang stil zijn'', zegt Viveen. Volgens hem wordt aan de oorsponkelijke versies veel gesleuteld voor ze in het westen uitkomen. Niet alleen wordt muziek toegevoegd, tot zijn grote ergernis is er geen enkel respect voor het verhaal. ,,In de Amerikaanse versie wordt van vrijheidsstrijders die voor een betere aarde vechten rustig een paar terroristen gemaakt. Ook voegen ze dialogen toe, van alles om het verhaal voor westerlingen begrijpelijk te maken.'' Op Anime 2003 wordt zo veel mogelijk met vertalingen van Japanse originelen gewerkt.

In Amerika gaat het goed met de Japanse tekenfilm. Na hun succes met Princess Mononoke maakt de nieuwe film Spirited Away van Hayao Miyazaki en Isao Takahata (samen bekend als Studio Ghibli) een grote kans op de Oscar voor beste animatie. Het is in Japan al de best verkopende film ooit.

Op de Nederlandse televisie is vooral anime voor kinderen te zien, zoals Pokémon, Dragon Ball Z en Gundam Wing. Voor het rijpere werk heeft eigenlijk alleen Canal+ op de late avond wel eens aandacht.

Op internet is er ook onder Nederlandse fans een levendige uitwisseling van filmpjes. Bootlegs op dvd uit China en Taiwan zijn voor 5 of 10 euro te koop. Volgens Viveen meestal slecht van kwaliteit en met erbarmelijke ondertitels, maar ze worden gekocht en dat bederft de markt voor legale import. ,,Vroeger wisselde je onderling met fans uit, nu is het handel geworden.''

Subsidie krijgt J.Pop niet voor Anime 2003. De afgelopen jaren gaf OC & W een kleine bijdrage. Dit jaar wees het Filmfonds een verzoek om 1.000 euro af omdat het festival niets zou toevoegen aan het aanbod in Nederland. Disney en Japanse bedrijven als Bandai, Production IG en Sony vinden het festival, waar vorig jaar 550 bezoekers kwamen, nog te klein voor steun. ,,We moesten maar terugkomen als we 1.000 man hebben. Maar als je geen hulp krijgt, blijf je klein en als je klein bent, krijg je geen hulp'', vat Niels Viveen het probleem samen. Op deze vijfde bijeenkomst verwacht hij 750 mensen, onder wie ook Duitsers, Belgen en Britten. Het publiek omschrijft hij als `gemengd' en `beter opgeleid', met veertig procent vrouwen en veel mensen uit de IT-sector.

Het festival wordt in een hotel gehouden omdat het programma dag en nacht doorgaat. Van vrijdagmiddag tot zondagavond worden in drie zalen continu films en series vertoond. Deelnemers moeten zelf weten wanneer ze zich even in hun hotelkamer terugtrekken. Naast films zijn er nieuwe videogames uit Japan, lessen in shogii (een soort schaken) en workshops van een tekenaar die in anime-studio's heeft gewerkt. ,,Bezoekers zullen altijd iets moois moeten missen'', zegt Viveen. ,,Maar dat houdt ze nieuwsgierig.''

Anime 2003, Haarlem, 21 t/m 23 februari. Kaartjes (€50) alleen aan de kassa. Dagkaart zaterdag €25. Inl. www.animecon.nl