Turkmenen zien hun broeders graag komen

Een Amerikaans/Turks plan voor een bezetting van Noord-Irak stuit op veel weerstand onder de Koerden. De Turkmeense minderheid wacht juist op bescherming vanuit het buurland.

Op zo'n twintig kilometer van de grens met Turkije, in de berm van een Noord-Iraaks landweggetje, is een groep mannen bezig met een proefboring naar olie. Ze werken in opdracht van de Turkse staatsoliemaatschappij die daar sinds september 2001 werkt op basis van een oud verdrag na de ineenstorting van het Ottomaanse rijk (1918). Op twintig plaatsen wordt nu geboord, met goedkeuring van de VN-veiligheidsraad.

Tien kilometer verderop staan dertig Turkse tanks te glimmen op de basis van Barmani. Ze maken deel uit van een ongeveer 1.500 man sterke Turkse troepenmacht die sinds 1995 permanent in het gebied aanwezig is. Oorspronkelijk bedoeld om de Turks-Koerdische afscheidingsbeweging PKK op te jagen, zijn de tanks nu het symbool van de macht van grote buurman Turkije. Ook de tien kilometer brede veiligheidszone langs de grens, destijds ingesteld met hetzelfde doel, is nog steeds onder hun controle. Soldaten zijn bezig met reparaties aan sommige tanks; de rest staat keurig op een rijtje.

Afgelopen week werden de leiders van beide Koerdische partijen in Noord-Irak nogmaals gewezen op het feit dat hun zelfstandigheid zo ver gaat als buitenlandse machten dat willen. In de Turkse hoofdstad Ankara werden ze geïnformeerd over een Amerikaans/Turks plan waarbij een Turkse `vredesmacht' van mogelijk tienduizenden manschappen hun gebied, of delen ervan, zou bezetten in het kielzog van een Amerikaanse invasie in Irak. Officieel om te voorkomen dat de Koerden naar Turkije vluchten. Onofficieel om erop toe te zien dat Turkije niet plotseling wordt geconfronteerd met een onafhankelijk Koerdistan. Daarnaast vinden de Turken dat ze hun broedervolk de Turkmenen, die in Irak leven, moeten beschermen. De VS, die met het instellen van de No fly zone boven de 36ste breedtegraad de Koerdische autonomie in Noord-Irak mogelijk heeft gemaakt, hebben de Turkse steun voor een mogelijke oorlog hard nodig. De Koerden lijken het kind van de rekening te worden.

De Koerdische politicus Sami Abdulrahman is een vriendelijke oude man, die begin jaren negentig een hooggeplaatst lid van de rivaliserende Patriottische Unie Koerdistan (PUK) met een granaatwerper liet executeren. Afgelopen woensdag heeft Abdulrahman, nu vice-minister-president van de Koerdische Democratische Partij (KDP), die het westelijk deel van het gebied beheerst, echter het eerste partijkantoor van de PUK in Arbil geopend. ,,Samenwerking zal ons ver brengen'', was zijn verzoenende boodschap.

,,Laat niemand denken dat vluchtelingen een alibi kunnen verschaffen om ons gebied binnen te komen'', zegt hij in een interview. Net als zijn nieuwe vrienden van de PUK, die het oostelijke gedeelte van het land beheerst, is zijn partij fel gekant tegen elke vorm van Turkse interventie. ,,We zullen het niet toestaan dat we door wie dan ook worden opgeofferd'', zegt hij met trillende stem.

Maar de lichtbewapende Koerden kunnen niet veel meer doen dan de schade beperken. ,,We proberen te onderhandelen om het aantal Turkse soldaten zo laag mogelijk te houden'', zegt Barham Salih, minister-president van de PUK. ,,Regionale militaire interventie leidt alleen maar tot chaos en instabiliteit. Daarnaast kan het andere landen op ideeën brengen'', vreest Salih. Hij doelt op Iran, dat ook een grote Koerdische minderheid heeft.

Er zijn echter ook Noord-Irakezen die de komst van Turkse militairen verwelkomen. In de straten van Arbil, de westelijke hoofdstad in handen van de KDP, geven blauwe gebouwen aan waar volgens sommige Koerden `de vijfde colonne' huist. Blauw is de kleur van de Turkmenen waarvan volgens Sami Abdulrahman ,,slechts'' 2000 families in Noord-Irak wonen.

Er is spoedoverleg in het hoofdgebouw van het Iraakse Turkmeense Front. De groep beschikt over ongeveer 300 man `veiligheidstroepen' in een basis aan de overkant van het partijkantoor. Eerder deze week is plotseling het hoofd van de troepen opgepakt door de KDP. Een reden voor zijn arrestatie is niet gegeven. ,,We zijn bang dat de KDP ons wil ontwapenen nu de Turken willen komen'', zegt een van de Turkmeense politici. Mannen met gloednieuwe machinegeweren lopen nerveus door het pand.

Gezeten vanachter de blauwe Turkmeense vlag met een sikkel en zes sterren, vertelt Baskan (leider) Sanan Ahmet Aga in het Turks dat zijn moederland Irak is, maar het Turkmeense volk onlosmakelijk met de Turken is verbonden. Volgens hem houdt de KDP de cijfers van het aantal Turkmenen in Irak bewust laag. ,,We zijn met drie miljoen. De KDP accepteert geen ander volk hier, ze zijn net als Saddam.'' Volgens de Baskan wordt zijn partij stelselmatig dwarsgezeten door de KDP. In 2000 vielen er twee doden aan Turkmeense kant tijdens een schietpartij tussen beide partijen.

,,Wij zijn geen vijfde colonne, maar de Koerden moeten niets doen wat ons dwingt de hulp van andere landen in te roepen'', zegt hij. En ,,Turkije moet ons beschermen tegen het terrorisme van de KDP''. Verraders wil KPD'er Sami Abdulrahman het Turkmeense front niet noemen. Maar hij houdt ze wel in de gaten. ,,Die lui steken hier hun paraplu op als het in Ankara regent.''