Ongecompliceerde freejazz uit Italië

,,Iedereen denkt dat Italië een prima plek is voor cappuccino en pizza maar dat de jazz er provinciaals is'', lamenteerde trompettist Pino Minafra zo'n vijftien jaar geleden. Om het niet alleen bij klagen te houden, bracht hij in 1990 een groep bevriende muzikanten samen onder de naam Italian Instabile Orchestra. Wat begon als eenmalig festivalgezelschap is inmiddels een gerenommeerde band, vergelijkbaar met het Vienna Art Orchestra of de Instant Composers Pool. Ook in het buitenland lopen liefhebbers warm voor IIO's eclectische orkestmuziek met een groot gebaar, en naar de eerste Nederlandse optredens in vier jaar is reikhalzend uitgekeken.

De bezetting van het IIO leest als een staalkaart van de Italiaanse jazzscene. Naast de klassiek onderlegde cellist Paolo Damiani, vast lid van het Italian String Trio, staat een extremistische hardblazer als Carlo Actis Dato. En ook de mainstreamjazz is vertegenwoordigd met bijvoorbeeld drummer Tiziano Tononi. Alle leden brengen hun eigen stijl en geluid mee, die niet gemengd worden maar op karakteristiek `instabiele' wijze naast elkaar gezet zijn. Het repertoire is als een hut gebouwd van stukjes plastic, latten en losse bakstenen, die wonderbaarlijk genoeg toch overeind blijft. Er is geen lijn en – aangezien het gaat om een egalitair coöperatief – geen leider; iedere componist dirigeert zijn eigen stuk.

Wat de zeventien leden bindt is een hang naar veelkleurigheid met theatrale inslag. Dat bleek in Utrecht al bij het openingsnummer dat vooraf werd gegaan door een hees gedeclameerde reeks Napolitaanse bezweringen om de concertzaal te zuiveren van kwade geesten. Pas daarna barstte de heftige freejazz van Scongiuro los. Dat ook ouderwets swingen tot de mogelijkheden behoort, bewees Minutes. In Concerto Grasso werd er geïmproviseerd op Cagiaanse wijze. Immigranti daarentegen was meer een collagestuk waarin mars, tango, fanfare en oriëntaalse melodietjes ongecompliceerd achter elkaar werden geplakt.

Voor een Nederlandse luisteraar, die verwend is met de messcherpe schakeltechniek van het Willem Breuker Kollektief, is zo'n optreden van het IIO wel aardig maar niet uniek. Helaas ontbrak het de Italianen gisterenavond aan de anarchistische energie die hun optredens over de jaren een legendarisch aura hebben verleend. Hopelijk worden ze vanavond een beetje opgepord door hun Nederlandse collega's. Dan komt het zaterdag bij de reprise in het BIMhuis allemaal goed.

Concert: Italian Instabile Orchestra. Gehoord: 13/2 in SJU Jazzpodium, Utrecht. Herh: 14/2 met Henneman String Quartet en Ab Baars Trio en 15/2 in BIMhuis, Amsterdam.

    • Edo Dijksterhuis