Notaris Blix spreekt niet per se voor het laatst

Vandaag geeft chef-inspecteur Hans Blix zijn cruciale rapportage aan de Veiligheidsraad over Iraks medewerking. Is er nog ruimte voor een eensgezinde reactie van de wereld?

Een hoge Europese VN-diplomaat die deze week op bezoek was bij chef-wapeninspecteur Hans Blix in zijn kamer op de 31e etage van het VN-hoofdkantoor, kreeg een voorproefje van diens rapportage over Iraks medewerking vandaag aan de Veiligheidsraad: procedureel is er vooruitgang, maar inhoudelijk nauwelijks. Zware politieke oordelen zal de jurist Blix vandaag niet vellen, net als bij drie vorige optredens in de Veiligheidsraad. Of Irak zich schuldig maakt aan een ,,wezenlijke schending' van resolutie 1441 is aan de Veiligheidsraad om te beoordelen, meent Blix. Datzelfde geldt voor verlenging van de wapeninspecties. Hoewel hij niet tegen meer inspecties is, laat hij de beslissing daarover graag aan de Veiligheidsraad.

Blix mag zijn rol dan willen terugdringen tot die van notaris, van zijn woordkeuze hangt veel af vandaag. Het kan immers zijn laatste rapport zijn in een aanloop naar een oorlog met Irak. Dat besefte ook de nationale veiligheidsadviseur van president Bush, Condoleezza Rice, toen zij afgelopen dinsdag Blix bezocht. Zij spoorde hem aan zo hard mogelijk te zijn in zijn beoordeling van Iraks medewerking. Haar bezoek kwam voort uit de zorg van de Amerikaanse regering dat zijn rapportage vandaag niet hard genoeg zal zijn om twijfelende leden van de VN-Veiligheidsraad ervan te overtuigen militaire actie te steunen.

De woorden van Blix vandaag in de open zitting van de Veiligheidsraad zijn cruciaal, maar nog niet verlossend, menen VN-diplomaten. ,,Voor elk wat wils', taxeert een VN-diplomaat die Blix deze week bezocht. Het is veeleer de uitleg van zijn woorden door de Grote Vijf (vetodragers) in de Veiligheidsraad, die beslissend zal zijn.

Zijn het Frans-Russisch-Chinese kamp (aangevuld met Duitsland), dat pleit voor meer inspecties, en het Amerikaans-Britse kamp, dat militaire actie onvermijdelijk acht, nog te verenigen? Is er temidden van alle spanningen bij de VN, NAVO en EU nog flexibiliteit bij beide zijden, die ogenschijnlijk allebei een ramkoers volgen, om zinvol te onderhandelen over een tweede resolutie?

Of is het geduld van Bush op, en zetten ook de Fransen, met hun bondgenoten in hun voetspoor, de hakken in het zand? Als dat gebeurt, ligt een unilaterale oorlog van de VS, buiten de VN om, meer dan ooit in het verschiet.

Dit is voor beide kampen een spookbeeld. Ook voor Bush. ,,Wij willen geen oorlog en hopen Saddam zo te intimideren dat hij vanzelf vlucht', zegt een hoge Amerikaanse functionaris desgevraagd. Achter de publieke façade van Bush' ultimatieve retoriek jegens Irak en de VN, bedoeld om permanent de druk hoog te houden, gaat volgens Amerikaanse en Europese diplomaten het besef schuil dat hij gebaat is bij een zo'n groot mogelijke coalitie zonder scheuringen bij de VN en de NAVO. The New York Times meldt vandaag dat naaste bondgenoten Bush er de afgelopen dagen op gewezen hebben dat hoe breder de coalitie is, des te rustiger het in de straten van Europa en Zuid-Oost-Azië zal zijn, mocht een oorlog uitbreken. Een aanvullende resolutie op de huidige, 1441, kan hierbij een brugfunctie vervullen.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Colin Powell, is naar zijn zeggen nog steeds hoopvol dat hij de verschillen met de Europeanen kan overbruggen. Dat zal mogelijk vandaag al blijken, als na de rapportage van Blix, de Veiligheidsraad achter gesloten deuren consultaties houdt. Powell zal de landen in het `inspectiekamp' vragen hoe lang en waarom zij nog willen doorgaan met de inspecties.

Volgens Amerikaanse en Europese diplomaten is er nog ruimte voor een vergelijk, al is de formulering daarvan nog volmaakt onzeker. Zo werken de Amerikanen en Britten nu aan een resolutie, die ze volgende week in omloop willen brengen en die zegt dat Saddam zijn `laatste kans' niet gepakt heeft en nu de `ernstige gevolgen' (lees: militaire actie) moet ondergaan. Als dit onmiddellijk oorlog betekent, is het nu niet zeker of de VS daarvoor de vereiste meerderheid van negen stemmen zonder een veto krijgen.

Een andere mogelijkheid is in zo'n nieuwe resolutie alsnog een glasharde deadline voor de volledige ontwapening van Saddam Hussein in te bouwen. Schending van die deadline zou ondubbelzinnig oorlog betekenen, als garantie voor de VS cs., zeggen VN-diplomaten. Zo'n deadline ontbreekt in 1441 en dat is er mede de oorzaak van dat zowel het `inspectiekamp' als het `oorlogskamp' er een eigen tijdschema op nahoudt en niet hetzelfde geduld heeft. Maar als concessie aan het inspectiekamp zouden de inspecteurs dan nog enkele weken extra de tijd moeten krijgen.

Dit alles vergt eensgezindheid en waterdichte afspraken over tijd, doel en beoordeling van inspecties. Als dat lukt, hoeft de rapportage van Blix vandaag aan de Veiligheidsraad niet zijn laatste te zijn geweest.