`Mijn grootste angst is altijd de verveling'

Na de `great graphic novel' Cages uit 1998 werd het stil rond striptekenaar Dave McKean. Onlangs verscheen er toch een bundel met recent werk. ,,Ik kan niet iedere dag iets nieuws verzinnen.''

Er zijn maar weinig striptekenaars zo veelzijdig als de duizendpoot Dave McKean (1963). Hij bouwde een reputatie op met in het oog springende strips als de Batman-aflevering Arkham Asylum, de omslagen voor de serie The Sandman, Signal to noise, zijn magnum opus Cages van vijfhonderd pagina's en onlangs het prachtige koffietafelboek Pictures that tick met korte verhalen en illustratiewerk.

McKeans carrière kende eind jaren tachtig een bliksemstart met de Batman-strip Arkham Asylum, die zowel commercieel als artistiek een succes was. Vlak daarvoor hadden Alan Moore (Batman Killing Joke) en Frank Miller (The Dark Knight Returns) de vleermuisman al salonfähig gemaakt met complexe verhalen en verrassend tekenwerk. McKean kon op een rijdende trein stappen, die nog eens extra vaart kreeg toen de eerste Batmanfilm tegelijk met zijn boek uitkwam. Maar hoe kreeg de jonge Britse tekenaar toch zo snel na zijn studie een contract bij de vermaarde uitgever DC?

,,Dat had te maken met timing. Vlak na de kunstacademie had ik samen met Neil Gaiman de strip Violent Cases gemaakt. Neil was journalist en kreeg altijd wel ergens een voet tussen de deur. Dus hij regelde een afspraak met DC en tot onze verrassing bood men ons meteen een contract aan. Toen we buiten kwamen kon ik het nog steeds niet geloven. We waren precies op het goede moment langsgekomen. We hoefden ons niet naar binnen te knokken zoals onze voorgangers, maar hoorden ook niet bij het leger dat zich na de `comicsboom' van begin jaren negentig meldde.''

McKean viel op door zijn geschilderde strips waardoor hij steeds verder van de mainstream kwam af te staan. Hij legde zich meer toe op de combinatie van fotografie en schilderwerk. Met name de boekomslagen die hij voor de serie The Sandman maakte (gebundeld in Dustcovers), lijken te zijn gemaakt in een andere wereld. Herkenbaar door de fotografische kwaliteit, maar nauwelijks nog te herleiden tot iets dat je bekend voorkomt. De combinatie van herkenbaarheid en abstractie leverde hem veel illustratieopdrachten op: ongeveer 150 cd-hoesjes voor onder anderen Tori Amos, Alice Cooper, Rolling Stones, divers werk voor reclamecampagnes van Nike, Smirnoff en bladen als The New Yorker en Playboy.

Raar

Wie McKeans boeken achter elkaar leest en zijn illustratiewerk bekijkt op de indrukwekkende expositie in Leuven, ziet een kunstenaar die zoekt naar nieuwe vormen. Van wilde, experimentele platen waarvoor hij de meest rare objecten tot een samenhangende collage weet te brengen, tot subtiel zwart-wit tekenwerk. Die experimenteerdrift ontstond al op de kunstacademie, vertelt McKean.

,,Toen ik op de kunstacademie begon, was ik een wijsneus en tekende ik heel precies. De leraren hebben mijn blik verruimd en ik begon abstracte kwaliteiten te waarderen zoals textuur, kleurvlakken, de schoonheid van lijnen en ik ben gaan experimenteren met toeval en collages. Als ik iets had gemaakt waarover ik eigenlijk wel tevreden was, verminkte ik het, om te kijken hoe dat zou uitpakken. Tegenwoordig maak ik ook veel gebruik van computers. Je kunt van alles uittesten en als het niet goed is, begin je opnieuw. Als je met echt materiaal werkt, wordt het mooier bij elke laag die je aanbrengt. Met een computer is het juist andersom. Hoe meer je die gebruikt, hoe meer het werk gefilterd wordt, waardoor het een plastic uitstraling krijgt. De computer is meestal het laatste hulpmiddel waarmee ik de puntjes op de i zet.''

McKean treedt ook buiten de paden van teken- en illustratiewerk met zijn eigen jazzlabel, Feral Records, en maakt animatiefilms en videoclips. Hij werkte aan de vormgeving van de tweede en derde Harry-Potterfilm en dat smaakt naar meer. Op dit moment staat zijn eerste lange speelfilm voor Jim Henson Productions in de steigers.

,,Ik raak snel verveeld, daarom probeer ik telkens iets nieuws. Het biedt me het voordeel dat ik elke dag aan verschillende projecten kan werken. Als ik opsta liggen er vier, zes, tien zaken klaar waar ik mee aan de slag kan. Die afwisseling houdt het interessant. Een ander voordeel is dat ik niet bij een bepaalde club hoor. Toen ik bij DC werd binnengehaald, had ik echt het gevoel dat ik bij een grote `stripfamilie' binnenkwam. Ik vind hokjesdenken benauwend en daarom beweeg ik me ook in zoveel mogelijk disciplines.''

Ambitieus

McKeans boek Cages is door het zware onderwerp, de omvang en het ontoegankelijke zwart-wit tekenwerk een van de meest ambitieuze stripboeken ooit gepubliceerd. Het gaat over een schrijver die gevangen zit in zijn New-Yorkse appartement en in zijn levensangst. Via andere bewoners van het gebouw (een schilder, een psychologe en een jazzpianist) krijgen we diverse levens voorgeschoteld die met elkaar verweven raken.

McKean: ,,Cages is eigenlijk een combinatie van een aantal korte verhalen die ik had bedacht. Tot dat moment werkte ik altijd met een scenarist, maar ik wilde nu eens mijn eigen verhaal vertellen. Ik had alle elementen uitgeschreven op briefjes en die spreidde ik uit op de grond. Zo kon ik schuiven en kreeg het landschap van het verhaal langzaam maar zeker vorm; vergelijkbaar met het monteren van een film. Mijn grootste angst was dat Cages me zou gaan vervelen. Het heeft een aantal jaren geduurd voor het klaar was, en gelukkig heb ik er halverwege niet genoeg van gekregen.''

Na Cages verschenen er nog maar weinig stripverhalen. Had McKean er genoeg van?

,,Ik wilde nog zoveel andere dingen proberen, zoals film. Aan een film moet je fulltime werken, en dan blijft er dus weinig ruimte over. Maar ik ben ook geen professionele verhalenverteller, die elke dag iets kan verzinnen. En ik had ook niets bedacht dat interessant genoeg was om veel tijd in te steken. Maar nu heb ik weer inspiratie voor een nieuwe strip. Het duurt alleen even voordat ik eraan kan beginnen.''

Cages begint met een kaderverhaal over God als schepper van een perfecte mens. Bij nader inzien vindt Hij die creatie nogal saai en daarom wordt de mens van bepaalde gaven beroofd. McKean heeft ook een video gemaakt over de week voorafgaande aan de schepping van de wereld. Toch is hij niet gelovig. ,,Allereerst houd ik van alle pogingen om het menselijk leven vorm te geven, zoals Dante deed in zijn Goddelijke komedie, Goethe in Faust, en zoals in de tarot (McKean ontwierp ook een tarotspel, GZ) en de bijbel. Belachelijke projecten, maar toch houd ik ervan dat mensen zoiets proberen. Hetzelfde heb ik met God, die zoveel verschillende gedaantes heeft gekregen omdat mensen hem steeds weer anders hebben neergezet. Ik ken geen traditionele godsdienst die me bevalt. Toch is er iets waardoor ik 's ochtends graag weer aan de slag ga. Ik geloof eerder in de wil om te overleven dan in zoiets als aliens, dwergen of God.''

Tentoonstelling `Narcolepsy' tot 20/4 in Tweebronnen Leuven, www.beeldbeeld.org

Dave McKean: Cages, NBM Publishing, 496 blz. €60,

Dave McKean: Pictures that tick, Hourglass/ Allen Spiegel Fine Arts, 184 blz. €50,

Een goede site over McKeans werk: www.dreamline.nu