Hoop regeert in ontketend Kenia

Kenia zindert van de hoop en het zelfvertrouwen na de val van het oude bewind. De bevolking wrijft nog elke dag de ogen uit. Stemmingsbericht uit een herboren land.

Moses overweegt een derde echtgenote te nemen. Hij is zestig jaar en zijn tweede vrouw trouwde hij alweer twintig jaar geleden. ,,Ik heb weer vertrouwen in de toekomst'', zegt hij met brede glimlach. ,,De regering van de nieuwe president Kibaki introduceerde gratis lager onderwijs en daarom kan ik me nog wel wat kinderen permitteren.''

Kenianen zijn de meest hoopvolle mensen ter wereld, zo wees een opiniepeiling onlangs uit. Ze lijken vervuld van louter positieve gevoelens. Na bijna een kwart eeuw onder de ouderwetse en autoritaire president Daniel arap Moi heeft het zelfvertrouwen weer postgevat na de gigantische verkiezingsoverwinning van Mwai Kibaki eind vorig jaar. Zo hoog zijn de verwachtingen dat een theatergroep in allerijl een stuk schreef om de bevolking voor te bereiden op de ontnuchtering. ,,Want zo high als we nu zijn, valt niet vol te houden'', zei een van de acteurs.

Zowel stijl als inhoud van de Keniase politiek lijken radikaal veranderd. Iedere dag nog wrijven Kenianen hun ogen uit. Voor het eerst in 24 jaar verschijnen er in de kranten foto's van kabinetsbijeenkomsten. Die hadden vroeger in het geheim plaats; de bevolking hoefde daar immers niets over te weten. Ministers leggen nu verantwoording voor hun beleid af aan journalisten. Vroeger nam een kliek rond Moi alle beslissingen. De nieuwe minister van Informatie nam een ongehoord besluit in een land waar machtsmisbruik altijd de norm was: hij schrapte zijn eigen bedrijf van de lijst met ondernemingen die in aanmerking voor nieuwe golflengtes wilden komen.

Voorheen onaantastbare politici moeten verantwoording afleggen. Nicholas Biwott, Moi's naaste medewerker, is in het verleden in verband gebracht met grote corruptieschandalen en politieke moorden. Niemand durfde hem aan te pakken. Onlangs vroegen journalisten hem waarom hij het land nog niet was ontvlucht. Het ministerie van Milieu kondigde aan dat Biwott een openbaar bos moet teruggeven dat hij inpikte om er een graftombe voor zijn overleden moeder te bouwen.

De anticorruptiecampagne vult de krantenkolommen, met elke dag nieuwe onthullingen. Politierechters worden op heterdaad betrapt bij het aannemen van steekpenningen. Boze burgers vallen de verkeerspolitie aan wanneer deze smeergeld eist van automobilisten. Voor het eerst in de Keniaanse geschiedenis is er zelfs een lid van het Hooggerechtshof aangeklaagd wegens corruptie. De ontstelde rechter riep uit dat er koppen gaan rollen van hoge politici en noemde de zoon van ex-president Moi.

De corrupte rechterlijke macht ligt zwaar onder vuur. Ex-politieke gevangenen richten hun pijlen op opperrechter Bernard Chunga, die in de jaren tachtig als openbare aanklager een heksenjacht voerde tegen de illegale oppositie. Rechters verklaren plotseling met een onschuldig gezicht dat hen smeergeld wordt geboden. Vroeger werden daaraan geen woorden vuilgemaakt. Het gangbare bedrag om van moord te worden vrijgesproken was 200.000 shilling (ruim 2.400 euro), voor gewapende overvallen waarop de doodstraf staat één miljoen shilling en voor door corruptie verkregen fortuinen anderhalf miljoen shilling plus 200.000 per gestolen miljoen.

Kibaki gaf zijn ministers de vrije hand om de departementen fraudevrij te maken. De illegale verkoop van overheidsbezittingen aan aanhangers van Moi wordt teruggedraaid en dubieuze contracten voor wegen opnieuw onderzocht. In korte tijd zijn daardoor miljoenen dollars vrijgekomen. De regering wil die gelden aanwenden om haar verkiezingsbelofte over gratis lager onderwijs na te komen.

De opening van het schooljaar ging begin vorige maand gepaard met grote chaos. Na de invoering van het gratis onderwijs kwamen ruim één miljoen kinderen meer opdagen dan voor de verkiezingen. Bovendien begon de regering met een sociaal project voor de opvang van straatkinderen, de laatste jaren gegroeid tot een leger van 200.000 jongens en meisjes. De overheid pakte in de hoofdstad Nairobi vijfhonderd straatkinderen en hun families op, bracht hen in grote hallen onder en probeert hen daar te rehabiliteren door hen te laten afkicken van het lijmsnuiven. Deze losgeslagen jeugd moet ook naar school, vindt de nieuwe regering. Onder Moi werden de schoffies één keer per jaar uitgenodigd voor een kopje thee met koekjes in de paleistuinen en vervolgens weer de straten opgestuurd.

De nieuwe orde opereert op een golf van volksenthousiasme, de wittebroodsweken zijn nog niet voorbij. Toen in januari de 71-jarige Kibaki niet snel genoeg genas van zijn verwondingen door een auto-ongeluk enkele maanden geleden, organiseerden Kenianen gebedsbijeenkomsten. Toen vervolgens ook nog eens een vliegtuigje vol met ministers neerstortte, leek het alsof er een vloek op de regering rustte en bood een traditionele genezer aan het presidentiële paleis van boze geesten te reinigen. Met de eerste wankele stapjes die Kibaki onlangs op krukken maakte, ging er een zucht van verlichting door het land.

Maar sommige mensen kunnen maar niet geloven dat met de beëdiging van een nieuwe ploeg de oude gewoontes ook zijn verdwenen. ,,Het clientèlesysteem van Moi zal overgaan naar Kibaki, net als destijds van Kenyatta naar Moi'', waarschuwde oud-parlementariër Chelagat Mutai. Toen Moi in 1978 president Kenyatta opvolgde, was hij even populair als Kibaki nu. Het politieke systeem van stelen van de staat om loyaliteit te kunnen kopen, is hardnekkig. Om dat te doorbreken is volgens Mutai een politieke revolutie nodig, niet alleen een machtswisseling.