Foto's zonder verhaal

Er wringt iets op de foto's van Juul Hondius. Of sterker nog: er wringt heel veel. Neem Man I, een foto van een man die uit een bus stapt. Op het eerste gezicht is het beeld tamelijk normaal - een Turk of Marokkaan, in een korte, donkere jas en met een mutsje op zijn hoofd. Voor zich uit duwt de man zo'n enorme, blauw-rode `turken-tas', de blik in zijn ogen is achterdochtig. Het beeld is je als toeschouwer overbekend uit de media, maar pas als je Hondius' foto ziet, besef je hoeveel varianten dit thema kent. Toeristen op hun plaats van bestemming. Voetballers bij een uitwedstrijd. Soldaten. Vluchtelingen. Maar hoe je ook kijkt, de man op Man I is niet helemaal te plaatsen. Die tas bijvoorbeeld, duidt niet bepaald op een soldaat of een voetballer. Voor een toerist kijkt de man te somber. Voor een vluchteling is de bus te glimmend groen - en is het licht op de foto niet al te mooi en gelijkmatig?

Dat de situatie niet is te doorgronden, wordt begrijpelijk voor wie weet dat Hondius de taferelen op zijn foto's nauwkeurig ensceneert. Zo komt het dat alle foto's die hij nu toont op Faction, zijn eerste solo bij Galerie Akinci in Amsterdam je bekend voorkomen, terwijl je ze niet meteen kunt plaatsen. Een man die droevig door de beregende achterruit van een auto kijkt. Drie donkere mensen die dodelijk vermoeid liggen te slapen in vervallen busbanken. Bij iedere foto kan de toeschouwer het bijbehorende krantenartikel bij wijze van spreken zelf al schrijven - maar niet helemaal. En juist in die afwijking zit 'm de tinteling van dit werk. De foto's van Hondius mogen dan op het eerste gezicht vooral aanzetten tot een verhaal zijn, bij nadere bestudering confronteren ze de toeschouwer vooral met de eigen, ingesleten kijkgewoonten. Een tamelijk pijnlijke ervaring. Want waaróm denk ik bij drie duttende mannen in een bewasemde auto meteen aan criminelen of vluchtelingen? Waaróm lijkt die starende, oudere man zo sterk op een patiënt of een gevangene?

Wat het geheel nog curieuzer maakt is dat je het gevoel krijgt dat ook Hondius zelf het antwoord op die vragen nog niet weet. Op sommige foto's, zoals Man I, de `vluchtelingen' in de bus of de slapende mannen in de auto, weet hij enscenering en `werkelijkheid' perfect in een intrigerende balans te houden. Maar op andere, zoals die van een man op zijn buik in het water, zijn hoofd net onder het oppervlak, is de enscenering veel te theatraal om die spanning nog op te roepen. Op zijn eerste solo heeft Hondius onmiskenbaar een delicaat thema te pakken, dat prachtig balanceert op het slappe koord tussen enscenering en werkelijkheid. Maar het wordt nog spannend hoe hij de overkant haalt.

Juul Hondius: Faction. T/m 15 maart in Galerie Akinci, Lijnbaansgracht 317, Amsterdam. Di t/m za 13-18u.