Asielzoeker Kollum wordt sóms gegroet

Ook in Kollum sluit het asielzoekerscentrum. Terug naar de plaats waar de protesten het felst waren. Terwijl een meerderheid van het dorp `nooit' tegen was.

Henk de Bruin, eigenaar van de Bruna-kantoorboekwinkel in Kollum, kwam de laatste jaren vaak op het asielzoekerscentrum even buiten het dorp. ,,Soms met de winkeldames.'' Samen legden ze de asielzoekers dan uit hoe het werkt, in Kollum. Dat ze in zijn winkel op hun beurt moeten wachten. Dat ze zelf hun postzegel op een brief moeten plakken. En niet agressief worden. ,,Die mensen, ik begrijp het ook wel. Zulke ontberingen. Je moet ze gewoon opvoeden.'' Steeds als een nieuwe groep op het azc arriveerde, legde De Bruin ze alles uit. Ook als er bedreigingen in zijn winkel waren, belde hij de politie niet.

Deze week meldde het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) dat de opvangcentra door overcapaciteit met 10.000 plaatsen moeten krimpen. De gemeenten Stadskanaal en Slochteren overwegen al de financiële gevolgen van sluiting te verhalen op het COA. Ook AZC Kollum moet dit jaar dicht en ook de Kollumse wethouder Koster wil geld zien als dat zo blijft.

Juist Kollum kreeg landelijke bekendheid om felle protesten tegen de asielzoekers. Is de opluchting er nu groot, of is hier echt iets veranderd? Betreuren de Kollumers de sluiting echt, zoals de wethouder denkt?

Henk de Bruin van de Bruna belde de politie niet meer, omdat de ene keer dat hij dat geprobeerd had, direct de regionale pers op zijn stoep stond. Die luisterde naar de politiescanner. Kollum was landelijk nieuws, sinds er in 1999 felle protesten tegen verplaatsing van het azc waren. Tv-beelden van een burgemeester die onder tafel kroop toen hij door woedende burgers met eieren werd bekogeld. Die woede had weer te maken met de nog altijd niet opgeloste moord op Marianne Vaatstra uit het naburige Zwaagwesteinde. Alles en iedereen werd toen als eerste onderzocht, hoor je nog steeds in het dorp, maar het azc niet. Maar tegenwoordig, vertelt Lucas Dijck, heeft zijn `Comité AZC Nee' nog maar vier leden. ,,Al zou ik nog altijd graag zien dat heel Groningen, Friesland en de Noord-Oostpolder vrij van buitenlanders waren.''

Op een enkeling als Dijck na, zegt voormalig PvdA-Kamerlid Bert Middel, protesteerden Kollumers zelf in 1999 nauwelijks. Dat waren Zwaagwesteinders. Toevallig kwam juist Middel, toenmalig woordvoerder asielbeleid, precies in het rampjaar 1999 in Kollum wonen. Een jaar later zou hij, wijs geworden in het dorp, in de Kamer pleiten voor kleinschaliger asielzoekerscentra. Die kwamen er, ook Kollum ging van ruim 400 naar zo'n 200 asielzoekers. Maar juist de kleine centra moeten nu weer sluiten.

Suleiman Manachfi uit Syrië zat in 1999 al in het azc – bijna vier jaar nu, zijn hoop is deze week gevestigd op een mogelijk specifiek pardon van minister Nawijn. Nog steeds, vertelt Manachfi, lopen ze hem in de winkels achterna alsof hij een dief is. En nog steeds groeten Kollummers wél als ze op het azc vrijwilligerswerk komen doen, maar níet als je ze dan later in het dorp weer tegenkomt. Dus waarom zou hij nog gaan? Dat laatste zeggen er meer. Je speelt bijvoorbeeld voetbal in VV Kollum, je scoort en bent de held van het veld. En een paar dagen later, in het dorp, zien ze je niet staan.

Alleen Seko Davreshof (17) uit Georgië heeft een andere ervaring. Hij speelt in het elftal A2 van VV Kollum en nee, hij komt niet bij zijn Kollumer ploeggenoten thuis. Toch gaat het hem beter af dan de oudere jongens onder de asielzoekers, zegt hij. Seko noemt de sfeer in het dorp nu ,,redelijk''. ,,Niet heel goed. Maar vooral de oudere mensen zijn wat rustiger over ons geworden.''

Kollum staat in de topdrie van armste gemeentes in Nederland. Die hebben, met name in de noordelijke provincies, niet zelden een asielzoekerscentrum dat ze willen behouden. Kollum had al grond aangekocht waar het oude azc nu echt naar zou verhuizen. In het bestemmingsplan blijft de komende vijf jaar gewoon staan dat het azc er komt, zegt Reinoud Koster, wethouder van welzijn en onderwijs. En komt het azc er echt niet, dan zal Koster de ,,enige honderdduizenden euro`s'' die de grond kostte graag met het COA afrekenen.

Zie je wel, mort het dorp. Of zoals inwoner Ale de Vries het in een ingezonden brief in de Kollummer Krant formuleert: ,,de heren regenten'' hebben geld nodig voor hun nieuwe gemeentehuis en gaan dus ondanks de ommezwaai in het COA-beleid vrolijk door. Terwijl daarop juist ,,een zucht van verlichting door het dorp'' ging, deze week.

Wethouder Koster ontkent dat de gemeente er zoveel beter van wordt. ,,Je hebt het koppengeld. Per kop, per asielzoeker, krijgen wij van het COA 207 euro per jaar. Maar dat vervalt als ze zijn ingeschreven in ons register, dan is het nog maar 149 euro. We hebben het over 250 asielzoekers hier. En dan nog 13.500 voor de wooneenheden. Op een gemeentebegroting van twintig miljoen mag dat toch geen naam hebben?'' De middenstand, zegt hij, verdient er meer aan. Reken maar uit: zo'n 250 keer 30 tot 40 euro zakgeld per week. ,,Onzin'', zegt Bert Middel. ,,In Nederland is nog geen gemeente slechter geworden van asielzoekers.''

,,Wij zijn er beslist niet beter van geworden'', zegt mevrouw Harms van Interieurdecoratie Harms, voorzitster van de winkeliersvereniging van Kollum. ,,Ja, de Aldi, waar ze van dat geld toch vooral hun eten kopen. Maar je denkt toch niet dat ze in mijn winkel komen? '' Alleen ondernemer Gerrit Maat zegt:,,Ik geloof dat niemand in Nederland zo rijk van asielzoekers is geworden als ik.'' Maar die woont niet in Kollum.

Zijn naam gonst wel door het dorp. Ruim tien jaar geleden kocht Maat de camping waar het azc van Kollum nu is gevestigd, om die vervolgens te verhuren aan het COA. Inclusief caravans. Kollum is slechts één van de vele zaken die hij inmiddels met het COA heeft gedaan, zegt een openhartige Maat (,,Ik heb geen zin te liegen en de belasting is mijn beste vriend - is dat niet mooi?'') Zelf heeft hij de indruk dat zo'n zestig procent van de opdrachten die het COA bij openbare inschrijving te vergeven heeft, naar hem gaat. ,,Ik heb duizenden caravans, ik kan dus snel leveren en ik ben het goedkoopst.''

Gerrit Maat zegt jaarlijks een omzet ,,tussen de 80 en 100 miljoen'' te halen bij het COA. Het COA-hoofdkantoor ,,praat over zakelijke contacten niet met de pers'', maar weet wel onmiddellijk wie Maat is. Ook in Papendrecht en Gorinchem bouwde hij azc's op. In Delfzijl komt nog nieuwe opvang van Maat, bevestigt het COA. Voorts, zegt Maat, is hij met justitie in onderhandeling over cabins voor bolletjesslikkers. En met de gemeente Groningen over studentenhuisvesting. Dus dat er azc's sluiten? ,,Ik klaag niet. Ik verkoop zat.''

Tussen de eenvoudige caravans van Gerrit Maat, staan op het azc Kollum twee opvallend met snuisterijen behangen exemplaren. Jan de Wilde en Joop Mollema woonden hier al toen het nog een camping was, en ze piekeren er niet over te vertrekken. Asielzoekers? Gezellig juist, joh. Aanloop.

Mollema: ,,Je lijkt de koningin wel – zóveel moet je hier zwaaien, iedere keer.''

De Wilde: ,,Ik heb een goed contact met de asielzoekers. En lekker kóken, die vrouwen. Maar nu gaan ze weg en dan? Tsja.''

Mollema: ,,Je zou best kunnen stellen dat ook wij in onzekerheid leven.''

De Wilde: ,,Ja. Net als hun.''