Phil Niblocks doffe dreun laat verfijnde nuances horen

Het lijkt het saaiste dat er is: een drone, ofwel een stuk op één toon die in het geval van Phill Niblock rustig een half uur door kan dreunen. Maar de volhouder kan in deze volumineuze drones een wereld van verfijnde nuances ontdekken. Niblock (1933) is een generatiegenoot van LaMonte Young, Charlemagne Palestine en Terry Riley, componisten die met `minimal music' als uitgangspunt tot heel wat radicalere resultaten zijn gekomen dan hun bekendere stijlgenoten Philip Glass en Steve Reich.

De behaagzucht van die kassakrakers is bij Niblock ver te zoeken. Hurdy Hurry drijft op een sample van een draailier. Het geluid is keihard en monolitisch, maar dankzij subtiele elektronische manipulaties zijn er graduele veranderingen te bespeuren. Het resultaat is een traag pulserende klank, waarin gaandeweg allerlei boventonen een hypnotiserend spel met de gehoorsorganen spelen.

Dat aan Guitar Too, For Four een levende gitarist (Guy de Bièvre) te pas komt is slechts een nuanceverschil. Zo'n drone zou uren door kunnen gaan of na enkele minuten afgebroken kunnen worden, maar het keiharde volume is essentieel voor het juiste overweldigende, bijna fysieke effect.

De rest van het programma, georganiseerd onder auspiciën van studio STEIM, verbleekte een beetje bij dit monomane geweld. Het idee achter de performance Alchemie van Jürgen Reble en Thomas Köner was interessant: Reble bewerkte ter plekke een meterslange, onbelichte filmlus met chemicaliën en Köner bewerkte de bijbehorende klanken tot een meeslepende musique concrète. Zo ontstonden er terugkerende, grillige vormen op de ronddraaiende filmlus, tot die in de projector in rook opging. Boeiend, maar geen film om je meisje mee naar toe te nemen.

Opener Jan Jelinek is een echte laptop-componist: de linkerhand op de muis en de rechter aan een klein mengpaneel. Zijn muziek bestond uit fraai verschuivende, abstracte partijen, ondersteund door schijnbaar toevallig opdoemende klikken en tikken. Toch besloot hij met een onbeschaamd romantische passage vol welluidende strijkersgeluiden op een overzichtelijk, mathematisch ritme, alsof hij wilde zeggen dat hij nog steeds popmuziek maakt. Dat besef was de rest van de avond ver te zoeken, maar het werd niet gemist.

Concert: STEIM-avond. Gehoord: 10/2, Frascati Amsterdam. Herhaling Phill Niblock: 15/2, Worm Rotterdam.