Karige eer voor ontwerpen Proforma

Voor de titel `designhoofdstad van Nederland' gaat de strijd tussen Eindhoven en Delft, met Arnhem en Enschede als outsiders. Toch zijn er meer steden die zich graag affichiëren als vormgevingsepicentrum, zoals ook Rotterdam. Al in 1986 prees die stad zichzelf aan als `designstad'. Eén van de ontwerpbureau's die sindsdien voor de concrete invulling daarvan zorgen is Proforma, dat zich in 1987 in Rotterdam vestigde. Ter ere van het vijftienjarige jubileum presenteert de Kunsthal nu een bescheiden overzichtstentoonstelling.

Het zwaartepunt van Proforma's werk heeft altijd gelegen bij communicatie en `corporate identity', voor zowel commerciële als non-profit organisaties en vaak met een duidelijk Rotterdams stempel. Zoals de huisstijl van de Kop van Zuid en de speedbootjes van de Maastaxi. Het blauw-gele treinstel dat rechtop uit de grond stak naast de bouwput op Blaak tijdens de aanleg van de spoortunnel was ook een idee van Proforma. Het bureau organiseert regelmatige debatten en tentoonstellingen. De Rotterdamse Designprijs was in 1993 eveneens een initiatief van Proforma. Het bedrijf heeft het Rotterdamse designklimaat de impuls gegeven waar de promotors in 1986 op hoopten.

Die wapenfeiten in ogenschouw genomen komt Proforma er in de Kunsthal bijzonder karig vanaf. Op slordig geplastificeerde palets – de platst denkbare verbeelding van het Rotterdamse werkstad-imago – ligt vooral drukwerk uitgestald. Het zijn saaie, ambtelijk ogende folders vol taaie teksten en monochroom uitgevoerde foto's. Hoewel het meeste werk uit de jaren negentig stamt – de eindejaarslezing van Bram Peper uit 1998 ligt er bijvoorbeeld tussen – doet het gedateerd aan. In die muffe archiefgeur slaat het ironische gebruik van ouderwetse lettertypen en bruinige plaatjes zoals in de programmagidsen van theater Lantaarn/Venster, volledig dood.

Ook de uitstalling van industriële producten straalt één en al utilitaire droefgeestigheid uit. De knalgele kaartverkoopmachine van de RET is een Oost-Europees bakbeest, dat in lelijkheid alleen verslagen wordt door de onderhoudsarme rivierboeien ontworpen voor Protonna. Waarom niet een watertaxi in de Kunsthal? De aanwezigheid van de Maxi Cosi-reiswiegjes is terecht – Proforma won er in 1995 de IoN-prijs voor goed industrieel ontwerp mee – maar de plompverloren sokkelpresentatie is dodelijk.

De campagnes die Proforma over de jaren ontwikkelde voor onder andere de gemeente Rotterdam krijgen een plekje op de benedenverdieping. Posters rollen zoemend voorbij in abri's, zonder dat je er als bezoeker een steek wijzer van wordt. Een `speelse vervreemding tussen binnen- en buitenruimte' noemen de tentoonstellingsmakers het. Maar het is meer een gemakzuchtige verspilling van ruimte. Proforma verdient beter.

Tentoonstelling: Proforma - 15 jaar design in Rotterdam. T/m 16/3 in Kunsthal, Rotterdam.