Investeringsbank helpt nieuwkomers Europa

De EIB, Europese Investeringsbank, presenteerde vandaag haar jaarcijfers. Uitbreiding van de EU betekent meer werk. Maar de bank heeft ook een probleem met haar imago.

,,In Portugal zeggen de mensen dat de Europese Investeringsbank een heel belangrijke rol heeft gespeeld in de eerste jaren na de toetreding tot de Europese Unie.'' EIB-president Philippe Maystadt glimlacht tevreden. Toch erkent de Belgische ex-minister van Financiën dat de EIB een imagoprobleem heeft, omdat weinigen haar kennen. ,,Het hindert ons niet als bank. Maar voor ons als instelling van de Europese Unie is het wel belangrijk dat de activiteiten meer bekend zijn, want het gaat om concrete zaken die de burger aanspreken.'' In de Portugese hoofdstad Lissabon kent bijna iedere volwassen inwoner de EIB als geldschieter voor de spectaculaire hangbrug over de Taag.

Investeren in infrastructuur van de tien nieuwe lidstaten zal na de uitbreiding van de EU in 2004 ook de belangrijkste activiteit van de EIB. Goede verbindingen zijn onontbeerlijk. ,,Ik zou heel gelukkig zijn als men over tien jaar in Warschau zegt wat men nu in Lissabon zegt.'' De leningen voor nieuwe lidstaten zullen sneller groeien dan voor de rest van de EU, omdat dit past in de doelstelling achtergebleven gebieden te steunen.

Milieuprojecten zijn voor de EIB de tweede prioriteit in de kandidaat-lidstaten. Maystadt: ,,Ze moeten deze landen in staat stellen te voldoen aan de Europese normen. Van de verwerking van vast afval tot schone lucht en waterzuivering. Ten minste een kwart van onze projecten in de kandidaat-lidstaten moet direct bijdragen aan milieuverbetering.'' Het gaat ook om energiebesparing en stedelijk openbaar vervoer. De EIB speelt volgens financiële deskundigen tevens een belangrijke rol bij de ontwikkeling van lokale kapitaalmarkten. Zij trekt in landen als Polen en Hongarije zowel kapitaal in euro's aan als in lokale valuta.

De EIB werd al direct in 1957 bij het Verdrag van Rome opgericht, tegelijk met de Europese Economische Gemeenschap. Haar missie als `huisbank' van de EEG was vergroting van welvaart, werkgelegenheid en sociale cohesie. Door haar `triple-A' status kan de EIB, waarvan de lidstaten aandeelhouder zijn, tegen de gunstigste voorwaarden geld verstrekken. De EIB is nu de grootste multilaterale bank ter wereld. Toch lopen grote investeringen praktisch nooit fout. De EIB heeft het volgens Maystadt dan ook gemakkelijker dan de Wereldbank, die veel actiever is in het `moeilijke' Afrika. Met één EIB-investering liep het mis: de Kanaaltunnel. ,,Het was als Europese instelling moeilijk niet mee te doen aan zo'n project.''

Vanaf de jaren negentig kreeg de EIB steeds meer opdrachten van Europese topbijeenkomsten. Dat begon in 1994 op de top van Essen met de goedkeuring door de regeringschefs van een lijst van Trans Europese Netwerken (TEN's) voor transport, energie en telecommunicatie – zo investeerde de EIB ook in de Nederlandse hogesnelheidslijn. Tussen 1994 en 2000 keurde de EIB 65 miljard euro goed aan leningen voor TEN's (totaalinvestering ruim 200 miljard euro). Maystadt: ,,Wij zijn een aanvulling. Banken zeggen me dat de EIB als kwaliteitslabel fungeert.'' Particuliere banken zien de EIB volgens Maystadt ook als een specialist in publiek-private partnerschappen. Sinds de top van Amsterdam in 1997 kreeg `menselijk kapitaal' – onderwijs en gezondheidszorg – meer prioriteit. Ook moest de EIB via dochter Europees Investeringsfonds kleine bedrijven meer risicokapitaal en garanties geven om hightech te stimuleren.

Maystadt wijst op een nieuw `totaalpakket' voor biotechnologisch onderzoek aan de Heidelbergse universiteit. ,,De Commissie betaalt mee aan het onderzoek, de EIB financiert de bouw van een onderzoekscentrum plus uitrusting, en het EIF participeert in een onderneming om de producten op de markt te brengen.''

Van de top van Lissabon in 2000 moest de EIB in drie jaar een programma van 12 á 15 miljard euro voor de kenniseconomie financieren, met investeringen in onderzoek en ontwikkeling. De teller stond eind 2002 op 14,4 miljard euro aan goedkeuringen en 10,8 miljard euro aan contracten. Maystadt: ,,We kunnen ons met net 1.100 mensen snel aanpassen.''

Door de groeiende actieradius van de ECB bemoeit de buitenwereld zich steeds meer met de bank. De eerste demonstranten van de milieubeweging hebben zich al gemeld. In Polen waren er milieuprotesten tegen een tracé van de A4 naar Oekraïne. In Slowakije was kritiek op een brug over de Donau wegens geluidshinder.

Het Europees Parlement bemoeit zich ook meer met de EIB. Volgens PvdA-Europarlementariër (en rapporteur over de EIB) Ieke van den Burg moet de bank ,,actiever'' zijn om te investeren voor groei en banen bij een economische neergang. ,,De ministers van Financiën zijn te terughoudend'', zegt ze. Volgens haar moet de ,,politieke aansturing'' beter wegens het grote belang van de Europese Investeringsbank.

    • Hans Buddingh'