Heldere weergave van Sibelius' meesterwerk

Volgens Simon Vestdijk komt het geringe Nederlandse animo voor Sibelius (1865-1957) voort uit een verschil in temperament met de Angelsaksische wereld, waar diens symfonieën wél veelvuldig worden uitgevoerd. Waar de Nederlander ,,religieus gesticht wil worden'' en daartoe zijn heil vindt bij Mahler en Bruckner, neemt de Engelsman genoegen met de ,,religieuze vaagheid'' die Sibelius de luisteraar biedt.

Dat Sibelius' muziek nu ook hier volop wordt uitgevoerd, bewijst dat Vestdijks theorie in ieder geval tegenwoordig niet meer opgaat. Het Concertgebouw produceerde vorig seizoen een speciale serie voor Sibelius' programmatische muziek, en het Concertgebouworkest realiseerde afgelopen zomer een Sibelius-project met Colin Davis rondom de Derde en de Zesde symfonie. Deze week volgen vier uitvoeringen van de Vijfde symfonie onder leiding van Sibelius' Finse landgenoot en Sibelius-specialist Paavo Berglund, gekoppeld aan het Pianoconcert van Grieg door diens Noorse landgenoot en Grieg-specialist, pianist Leif Ove Andsnes.

Hoewel de grootse Vijfde symfonie geldt als Sibelius' grootste symfonische meesterwerk, geeft het zijn innerlijke kracht en originaliteit niet zomaar prijs. Thematische lagen schuiven over elkaar heen als grillige wolkenluchten, om dan schijnbaar plotseling een doordacht gedoseerde straal licht door te laten. Het was opvallend hoezeer dirigent Paavo Berglund, die zittend maar daarom zeker niet minder evocatief dirigeert, in het openingsdeel aanknoopte bij de beklemmende sfeer van de toch heel andere Vierde symfonie. Indringend en als tastend in het duister rees hier het fagot-thema uit boven nerveus krioelende strijkers, waarna de eruptieve opklaring naar muzikaal hoopgevender regionen des te scherper getekend uitkwam.

Ook in het middendeel – met een mooi rondborstige pizzicato-klank in de hoge strijkers – realiseerde het Concertgebouworkest een heldere weergave van de complexe structuur, waarin Berglund kernakkoorden markeerde met een soms haast clusterachtige gelijkwaardigheid tussen de stemmen. Eenzelfde klankbeeld kenmerkte ook het koperkoraal in het slotdeel, dat hier een buikig, orgelend karakter droeg.

In het Pianoconcert van Grieg zorgde Berglund in een evenzeer bonte afwisseling van kleuren en sferen voor een als in gesprek in elkaar geschoven wisselwerking tussen het Concertgebouworkest en solist Leif Ove Andsnes. Andsnes (32) paart een indrukwekkende vingervlugheid en solide techniek aan een hoorbaar doordachte visie op Griegs concert.

In een integer evenwicht tussen intuïtie en analyse realiseerde hij momenten van opwinding én klankschoonheid, die op een stuwende maar zeker niet over-romantische manier samenvloeiden met de brede en weidse visie op Grieg waarin Berglund het Concertgebouworkest voorging. De collage-achtige manier waarop hier het slotdeeltje uit de verf kwam, leek achteraf bezien al naar Sibelius vooruit te wijzen.

Concert: Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Paavo Berglund m.m.v. Leif Ove Andsnes (piano). Programma met werken van Sibelius en Grieg. Gehoord: 12/2 Concertgebouw, Amsterdam. Herh.: 13, 14 en 16/2. Radio 4: 16/2, 14.15 uur (live).

Op 6 april speelt Leif Ove Andsnes in de Concertgebouw-serie Meesterpianisten onder meer delen uit de `Lyrische Stücke' van Grieg.