`Een film over Berlijn 1989 is al een kostuumfilm'

In de film `Good Bye Lenin' probeert Alex zijn moeder in de waan te laten dat de Muur nog niet gevallen is. `Een kleine jongen in de flipperkast van de wereldgeschiedenis', noemt regisseur Wolfgang Becker zijn hoofdpersoon.

Spreewald augurken. De moeder van Alex wil niets liever dan Spreewald augurken als zij op een dag uit een coma ontwaakt. Vlak voor het vallen van de Berlijnse Muur in oktober 1989 kreeg ze een hartaanval, toen ze zag hoe de Oost-Duitse politie haar zoon Alex neerknuppelde toen hij demonstreerde voor persvrijheid. Nu zijn er geen verrukkelijk smakeloze Spreewald augurken meer. De muur is gevallen en de D-Mark regeert in het verenigde Duitsland. Maar elke schok kan dodelijk zijn, drukken de artsen Alex op het hart. Hoe vertellen we het aan moeder?, is het komische uitgangspunt van Good Bye Lenin!, een van de drie Duitse films die dit jaar meedingen naar een Gouden Beer. Het is de eerste film van regisseur Wolfgang Becker na Das Leben ist Eine Baustelle (1997), waarin hij de veranderingen in het verenigde Berlijn onder de loep nam.

Was de tijd nu rijp voor een stap terug in de geschiedenis?

,,Nadat ik de eerste vijf bladzijden van Bernd Lichtenbergs script had gelezen, raakte ik direct gefascineerd door het idee: een zoon probeert het leven van zijn moeder te redden door haar in de waan te laten dat Oost-Duitsland nog steeds bestaat. Alex is een kleine jongen in de flipperkast van de wereldgeschiedenis. Het is nu vijftien jaar later en er is voldoende afstand om die gebeurtenissen met humor te benaderen.''

Hoe heeft u zelf de val van de Muur meegemaakt?

,,Het was de hele dag onrustig in de stad. Om een uur of acht 's avonds ben ik naar de grensovergang bij Checkpoint Charlie gegaan. Daar waren toen nog maar weinig mensen, maar er heerste een hele nerveuze sfeer. De soldaten liepen heen en weer met geweren en waren druk aan het bellen. Enkele uren later hadden zich aan beide kanten van de grens honderden mensen verzameld. De soldaten hadden hun geweren opgeborgen en stonden gelaten te roken. Binnen een paar uur zag je het hele systeem instorten.''

Levensmiddelen spelen een hele belangrijke rol in de manier waarop u de sfeer van vóór 1989 oproept.

,,Een film over 1989 is al een kostuumfilm, zo is Berlijn inmiddels veranderd. Een paar jaar geleden kwam de `Ostalgie' opeens erg in de mode, een soort heimwee naar de treurigheid en de overzichtelijkheid van de DDR. Mensen vroegen zich af of ze niet te snel hun vertrouwde kleren en meubels de deur uit hadden gedaan. Ze hadden daarmee ook een deel van hun leven weggegooid. De Oost-Duitse levensmiddelen verdwenen het snelste uit de winkels. Maar iedereen die die vale, onappetijtelijke etiketten ziet, krijgt direct een beeld van toen. Dat komt het dichtste in de buurt van de manier waarop geuren en smaken herinneringen oproepen. Het is een soort Proustiaans effect.''

Kunt u iets vertellen over de manier waarop u historisch archiefmateriaal gebruikt in de film?

,,Als je naar een plattegrond kijkt, dan is het westen links en het oosten rechts. Op het meeste journaalbeelden uit die tijd zie je dus mensen van rechts naar links bewegen. Omdat Alex zijn moeder een andere geschiedenis wil wijsmaken, hebben we gezocht naar archiefbeelden waarin de camera als het ware aan de verkeerde kant stond, je ziet mensen van links naar rechts de grens bestormen. Dat geeft een heel andere betekenis aan de beelden van de Muur. Maar het zet je ook aan het denken over de betekenis van filmbeelden in het algemeen. Misschien zijn ze om te beginnen al niet zo objectief.''

    • Dana Linssen