Ziekenhuizen willen weer meer samenwerken

Ziekenhuizen mogen van de minister niet fuseren. Ze hopen dat het wel mag als ze beloven voortaan op tijd met patiënten, huisartsen en gemeenteraden te overleggen.

Toen de ziekenhuizen in Veghel en Oss drie jaar geleden fuseerden tot ziekenhuis Bernhoven, liet bestuursvoorzitter René Peters weten beide ziekenhuizen in stand te zullen houden. Nog geen jaar later zei hij de locaties op termijn fysiek te willen samenvoegen. De gemeenteraden protesteerden en er kwam een actiegroep. ,,Iedereen verschool zich in schuttersputjes'', zegt gedeputeerde van de provincie Noord-Brabant Lambert van Nistelrooij. ,,Ziekenhuizen zijn gewend om over belangrijke beslissingen intern te overleggen en met het ministerie. De gemeentes hebben er vaak niets over te vertellen. Dat gaat nu veranderen.''

In een plan dat de ziekenhuizen en de provincies vandaag presenteren aan demissionair minister De Geus van Volksgezondheid, zeggen ze voortaan jaarlijks te willen overleggen met lokale belanghebbenden. Ze zeggen toe rigoureuze plannen voortaan ruim op tijd aan hen kenbaar te maken, als de minister en de Kamer maar afzien van de algehele fusie-stop die de achtereenvolgende ministers van Volksgezondheid afkondigden. De ziekenhuizen zeggen letterlijk ,,een goede bereikbaarheid van de ziekenhuiszorg, gekoppeld aan een adequate kwaliteit, te waarborgen''. ,,Laat de overheid normen stellen voor de bereikbaarheid, maar laat de ziekenhuizen en de regionale belanghebbenden het beleid verder zelf invullen'', zegt gedeputeerde Van Nistelrooij.

De twee kleine basisziekenhuizen van Bernhoven liggen twintig kilometer uit elkaar, de patiënten wonen in een ovaal gebied van 20 bij 35 kilometer daaromheen. Voor patiënten zijn de afstanden te groot om van het ene gebouw een hoofdziekenhuis en van het ander een dependance te maken. Voor specialisten zijn de afstanden te groot om nu eens in het ene, dan weer in het andere ziekenhuis diensten te draaien. De ziekenhuizen zijn te klein om twee ploegen voor de operatiekamer en twee spoedeisende hulpafdelingen in de lucht te houden en twee keer te investeren in dure apparatuur. Bovendien werken specialisten niet graag in kleine maatschappen, zegt Peters, omdat ze dan vaker dienst hebben.

Wat het bestuur van ziekenhuis Bernhoven nu wil, is een nieuw ziekenhuis bouwen, precies tussen de twee steden in, met steunpunten op de oude locaties. Dat willen de plaatselijke huisartsen, verloskundigen en de provinciale patiëntenvereniging inmiddels ook. De zorgverzekeraars beloven zelfs garant te staan voor de verliezen die het ziekenhuis zal lijden op de boekwaarde van het Veghelse gebouw. Maar van de achtereenvolgende ministers van Volksgezondheid mogen ziekenhuislocaties niet samengevoegd worden.

Begin jaren zeventig, de verzuiling voorbij, fuseerden ongeveer tweehonderd kleine ziekenhuizen tot bijna de helft van het oorspronkelijke aantal. Een tweede fusiegolf vond plaats aan het eind van de jaren tachtig, toen schaalvergroting van instellingen en bedrijven vanzelfsprekender was dan nu. ,,Jarenlang heeft de spreiding van ziekenhuizen nauwelijks op de maatschappelijke agenda gestaan'', zegt Marinus Verweij van het College Bouw Ziekenhuisvoorzieningen.

Als reactie op de ziekenhuiskolossen die ontstonden, werden patiënten ontevredener en voelden ze zich onveilig, omdat de afstanden tussen de ziekenhuizen steeds groter werden. Minister Borst deed een morele oproep aan de ziekenhuizen, ze kondigde een moratorium af, een denkpauze. Haar opvolger kondigde een voorlopige fusie-stop af, die inmiddels al een jaar duurt.

Over de spreiding van ziekenhuizen is wettelijk alleen vastgelegd dat ambulances binnen vijftien minuten ter plaatse moeten zijn. Daarom wordt de discussie nu vaak toegespitst op het ambulancevervoer. Maar volgens de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) en de provincies (verenigd in het Interprovinciaal Overleg) gaat het niet alleen om de acute zorg. Dat zegt Verweij ook. ,,Iedereen maakt zich zorgen om het ambulancevervoer'', zegt hij, ,,maar hoe vaak maken burgers daar gebruik van? Over de spreiding van poliklinische voorzieningen hoor je niemand, terwijl een goede spreiding van groot belang is voor oudere, chronisch zieke en minder mobiele patiënten die er vaak naar toe moeten.''

De algehele fusie-stop voor alle ziekenhuizen zou per situatie bekeken moeten worden, betogen de opstellers van het plan. ,,De bezorgdheid van de Kamer gaat niet over ons probleem'', zegt bestuursvoorzitter Peters. ,,Wij zijn niet op een hoop te vegen met de ziekenhuisproblematiek in Kerkrade of Baarn, maar we zijn er wel de dupe van.''

SP-Kamerlid Agnes Kant is niet onder de indruk van het plan. ,,Overleggen zegt me niets, het zijn nog steeds de heren in de directiekamers die beslissen. De politiek moet een aantal keiharde eisen stellen over het behoud van ziekenhuisfuncties. Als het misgaat, moet je mensen ergens op kunnen afrekenen.'' CDA-fractiespecialist Siem Buijs is voorzichtiger. Hij vindt het positief dat de ziekenhuizen met een eigen plan van aanpak komen. Wel vindt hij dat er sancties tegenover moeten staan als de ziekenhuizen zich niet aan de afspraken houden. Volgens een woordvoerster van de NVZ is dat niet mogelijk.