Schröder riskeert verdraaid veel

Duitsland houdt vast aan zijn `nee' tegen deelname aan een oorlog tegen Irak, maar de scherven van die opstelling stapelen zich op.

De Duitse regering heeft de moed nog niet opgegeven. Ze gaat ervan uit dat er in de VN-Veiligheidsraad een meerderheid zal zijn voor verlenging van het mandaat van de wapeninspecteurs in Irak. Van een Duits isolement, zo viel gisteren te vernemen in Schröders kanselarij, is geen sprake.

,,We staan geenszins alleen'', was in regeringskringen te horen. Duitsland, Frankrijk, Rusland en China zien nog steeds ruimte voor nieuwe, vreedzame maatregelen om Saddam tot ontwapening te dwingen. Aan Amerikaanse kant in de Veiligheidsraad, zo rekent men in Berlijn voor, staan Groot-Brittannië, Spanje en Bulgarije. ,,De rest is met ons.''

Wat in de zomer begon als een instinctieve noodgreep van Gerhard Schröder om de verkiezingen te winnen, is inmiddels uitgedraaid op een gevaarlijke expeditie met ongewisse afloop. Schröders `nee' staat nog steeds overeind, maar de scherven die hij gaandeweg maakt, stapelen zich op.

In adembenemend tempo loopt de regering-Schröder met haar absolute afwijzing van een oorlog tegen Irak de ene aloude pijler van Duits buitenlands beleid na de andere omver. Duitsland was de trouwste vriend van de Verenigde Staten. Duitsland is nu steen des aanstoots in Washington. Duitsland was de grote voorvechter van Europese eenwording en – samen met Frankrijk – de spil in de Unie. Nu heeft het zowel oude lidstaten als nieuwe en toekomstige lidstaten van zich vervreemd. Duitsland was steunpilaar in de NAVO, nu blokkeert de Duitse regering de militaire planning voor de verdediging van Turkije – tot grote woede van de Amerikanen en de eigen generaals. Schröder waagt zich verdraaid ver uit de dekking.

De welwillende beschouwer ziet dezer dagen een kanselier die veel risico neemt, maar staat voor zijn zaak. Een man die zich met goede argumenten verzet tegen een oorlog en vervolgens besluit dat hij in de VN moeilijk vóór een oorlog kan stemmen waar hij eigenlijk tegen is. Laat staan dat hij alvast groen licht geeft aan NAVO-militairen om de verdediging te organiseren vóórdat tot oorlog is besloten. De moeizame speurtocht naar een alternatieve manier om Irak te ontwapenen is een logisch en serieus sluitstuk van die politiek. Nooit gedacht van die Schröder, maar nu heeft de wereld in elk geval één duidelijke tegenstander van oorlog.

Een scepticus ziet iets anders. Politicus in het nauw omarmt pacifisme, appelleert doelbewust aan anti-Amerikaanse sentimenten, zet zichzelf volledig klem in de Veiligheidsraad, doet de NAVO op haar grondvesten schudden om vervolgens inderhaast een voorstelletje in elkaar te flansen dat de aftocht mogelijk moet maken. Altijd al geweten dat die Schröder niet te vertrouwen was, en nu ondermijnt hij ook nog de druk op Saddam Hussein die de Amerikanen met zo veel zorg opbouwen, en onderwerpt hij het hele vlechtwerk van transatlantische en Europese betrekkingen aan een onverantwoordelijke test.

De SPD doet dezer dagen haar best de eerste lezing te verkopen. [Vervolg DUITSLAND: pagina 5]

DUITSLAND

Oppositie spreekt schande van Schröders Irak-politiek

[Vervolg van pagina 1] De SPD schaart zich als één man achter haar partijvoorzitter, tevens bondskanselier Gerhard Schröder. Maandagavond verscheen hij voor de bondsdagfractie en werd hij ,,op handen gedragen'', aldus vice-voorzitter Ludwig Stiegler. Schröder schuwde bij die gelegenheid het pathos niet. Het gaat, hield hij de parlementariërs voor, in de Irak-kwestie om niets minder dan de vraag: in welke wereld willen we leven?

De oppositie spreekt in verschillende toonhoogten schande van Schröders aanpak. De fractieleider van de Beierse CSU, Glos, riep op Schröder en zijn Groene minister van Buitenlandse Zaken Joschka Fischer ten val te brengen. ,,Ik vind die moeten weg, hoe dan ook.''

Voormalig kanselierskandidaat van de christen-democraten, Edmund Stoiber, zei over Schröders beleid dat het tot stand komt op de speelplaats. Hij vergeleek de huidige buitenlandse politiek van Duitsland met de blunders van Keizer Wilhelm II die uitblonk door onbetrouwbaarheid en grootheidswaan. Angela Merkel, voorzitster van de CDU, stelde dat Schröder zich langzaam ontwikkelt tot een gevaar voor de republiek. Het veto in de NAVO noemde Merkel ,,onverantwoord'', het uitgelekte plan om wapeninspecteurs met blauwhelmen te beschermen ,,dilettantistisch en zeer riskant''.

Voormalig minister van Defensie Volker Rühe (CDU) koos gisteren tijdens een persgesprek behoedzamere woorden dan Glos, maar was niet minder kritisch. ,,Wat er nu gebeurt is weinig professioneel en heeft ook geen mandaat van de bevolking.'' Duitsers, zegt Rühe, wijzen een oorlog tegen Irak misschien af, maar de NAVO geniet onder de bevolking een zeer hoog aanzien.

De manier waarop Duitsland omgaat met het verzoek van Turkije voor materieel waarmee het zich tegen een Irakese aanval kan verdedigen noemt Rühe ,,beschamend''. In NAVO-verband wil Duitsland niet met de levering van onder andere Patriot-raketten instemmen voordat de besluitvorming in de Veiligheidsraad is afgerond. Om Turkije niet in de kou te laten staan werd daarom de zogenoemde ,,Hollandse omweg'' verzonnen. Nederland levert Patriot-batterijen plus manschappen aan Turkije die met geavanceerde Duitse raketten worden uitgerust. ,,Onze soldaten schamen zich. Ze hebben geleerd dat Duitsland een groot land is. Dat men zich nu achter de Nederlanders verstopt zou tot een verontwaardigd oproer moeten leiden. Maar dat doen soldaten niet snel.''

Rühe, voorzitter van de Commissie Buitenland in de Bondsdag, ziet op de langere termijn twee grote risico's voor de positie van Duitsland in de internationale politiek. De ruzie met de Amerikanen is vooralsnog beperkt tot een conflict tussen twee regeringen, maar loopt nu het risico over te slaan op de bevolking. Het Duitse veto in de NAVO is volgens Rühe niet aan het Amerikaanse publiek uit te leggen.

Daarnaast dreigt Duitsland, zegt Rühe, haar inmiddels klassieke rol als bemiddelaar tussen de Verenigde Staten en Europa te verliezen. ,,Deze functie van Duitsland is ingestort.'' Volgens Rühe is dat voor Duitsland de ,,belangrijkste architectonische wijziging'' die de controverse over Irak tot nu toe met zich mee heeft gebracht. ,,Er dreigt'', zegt Rühe, ,,grote strategische schade.''