Mugabe doet de inkopen wel in Singapore

Nigeria en Zuid-Afrika vinden dat het Gemenebest de sancties tegen Zimbabwe moet opheffen. De Europese Unie worstelt nog. De situatie in Zimbabwe is er niet beter op geworden.

Voor zijn kerstinkopen ging de Zimbabweaanse president Robert Mugabe vroeger naar Londen. Afgelopen december koos hij noodgedwongen voor Singapore. Sancties van de Europese Unie beletten hem zoals vanouds naar Harrods te gaan.

Op de terugreis van Singapore naar Johannesburg checkte de president vijftien wagens met bagage in. Een Zuid-Afrikaanse krant plaatste een foto van die vracht. Op de dozen stond 'State House Harare' te lezen. `Sancties, onhandig maar niet onoverkomelijk', had eronder kunnen staan.

Elf maanden na zijn omstreden herverkiezing kan president Mugabe in zijn handen wrijven. Verdeeldheid en twijfel hebben zich meester gemaakt van de landen die hem in het internationale isolement hebben gedrukt. De Nigeriaanse president Olusegun Obasanjo stelde gisteren voor de sancties van het Gemenebest tegen Zimbabwe op te heffen en het land weer toe te laten als lid. Ook de Europese Unie worstelt met de sancties tegen Zimbabwe.

Het Gemenebest, het anglofiele verbond van 54 landen dat voornamelijk uit Britse ex-kolonies bestaat, had Zimbabwe vorig jaar tijdelijk geschorst als lid na fraude en geweld bij de presidentsverkiezingen van maart. Drie leden had de organisatie aangewezen om de schorsing en de sancties verder te beoordelen: Nigeria, Zuid-Afrika en Australië. Nigeria pleit nu in een brief van acht kantjes aan de Australische premier John Howard voor opheffing van de sancties. Volgens president Obasanjo heeft Zimbabwe het laatste halfjaar duidelijk vooruitgang geboekt en is een internationaal isolement niet langer gerechtvaardigd. Die mening wordt door zijn Zuid-Afrikaanse collega Thabo Mbeki gesteund.

Ook het Europese front tegen Zimbabwe vertoont scheurtjes. Terwijl Groot-Brittannië iedere dialoog met Harare uit de weg gaat, dringt Frankrijk aan op ,,constructieve betrokkenheid''. Het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken presenteerde onlangs zelfs een wet die nieuwe investeringen in Zimbabwe moet aanmoedigen.

De leden van de Europese Unie besluiten naar verwachting vandaag om de sancties tegen Zimbabwe te verlengen. Tegelijkertijd geven ze Frankrijk waarschijnlijk toestemming president Mugabe volgende week op de Frans-Afrikaanse top in Parijs toch te ontvangen. Frankrijk had om die ontheffing gevraagd van het reisverbod dat de Europese Unie tegen president Mugabe en zeventig leden van zijn regeringspartij Zanu-PF heeft ingesteld.

De Europese Unie zit nog in de maag met de Europees-Afrikaanse top die in Lissabon staat gepland voor 5 april. Portugal heeft daarvoor ook Mugabe uitgenodigd. Maar Groot-Brittannië, Zweden, Denemarken en Nederland hebben om die reden al met een boycot gedreigd. Vandaag zou de Europese Unie beslissen of de top voor onbepaalde tijd wordt uitgesteld.

De houding van de buitenwereld tegenover Zimbabwe wordt lankmoediger, maar de omstandigheden in Zimbabwe zijn de de afgelopen elf maanden niet ingrijpend verbeterd. Integendeel. De argumenten die de internationale gemeenschap vorig jaar gebruikte om sancties te rechtvaardigen gelden meer dan ooit. Draconische wetten beperken de armslag van onafhankelijke pers en oppositie. De Zimbabweaanse regering erkent uitspraken van rechtbanken alleen als ze uitkomen. En tekorten aan alle primaire levensbehoeften hebben Zimbabwe de laatste maanden uitgemergeld.

De vastberadenheid van president Mugabe om aan te blijven vervult Europese en Afrikaanse leiders met onzekerheid. Binnen de Zuid-Afrikaanse ANC-regering is de zorg over de mensenrechtenschendingen in Zimbabwe de afgelopen maanden naar de achtergrond verdrongen. Daarvoor in de plaats kwam de overtuiging dat de westerse demonisering van president Mugabe voortkomt uit een diepgeworteld racisme. Tenslotte heeft president Mugabe het gewaagd blanke eigendommen aan te pakken. Oppositieleider Morgan Tsvangirai, die momenteel terecht staat voor hoogverraad, geldt als een door het westen gefinancierde lastpost.

In Europa is de twijfel over sancties niet alleen veroorzaakt door praktisch ongerief. ,,We hebben onszelf in de nesten gewerkt met een veel te grote mond'', geeft een diplomaat van de Europese Unie toe. ,,De roep om sancties heeft contraproductief gewerkt.'' Toen de ontwikkelingslanden in november een gezamenlijke zitting met het Europees parlement boycotten omdat twee Zimbabweaanse ministers niet welkom waren, stond Europa en niet Mugabe in zijn hemd.