En ineens wil Bos nog `drie daagjes wachten'

PvdA-leider Bos maakt een draai inzake de Patriots voor Turkije. Het CDA smaalt: dit is geen duidelijke coalitie-kandidaat.

De PvdA moet bij het CDA op examen komen: is de partij van Wouter Bos wel een betrouwbare mogelijke coalitiepartner? Had de PvdA juist vorige week, in de marge van de formatie-onderhandelingen, ingestemd met het besluit van het kabinet om Patriot-raketsystemen naar Turkije te sturen, trekt PvdA-leider Bos gisteren die steun weer in. Onder druk van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer. Geen voorbeeld van duidelijkheid, smaalt het CDA.

Aan het begin van een nieuw gesprek tussen de onderhandelaars Balkenende en Bos bij de informateurs sloeg het CDA vanochtend dan ook een licht ultimatieve toon aan. Niet over Irak als zodanig: wat de PvdA daarover nu precies vindt, moet vanmiddag in het Kamerdebat blijken, zei Balkenende. Maar van de weeromstuit verlangde de CDA-leider van de PvdA nu eindelijk eens sociaal-economische duidelijkheid: instemmen met een begrotingstekort van nul in 2007. Bos droeg het zijne bij aan de sfeer van irritatie: ,,dat kan zo niet veel langer doorgaan'', aldus de PvdA-leider over drie weken vruchtenloos formatie-onderhandelen.

Het leek zo mooi: voordat het demissionaire kabinet vrijdag besloot om het Turkse verzoek om Nederlandse Patriot-raketsystemen met 370 man troepen te sturen, in verband met de dreigende oorlog tegen Irak, had Balkenende zich verzekerd van de parlementaire steun daarvoor van de grootste oppositiepartij, de PvdA. Dat geschiedde in de marge van de formatie-onderhandelingen: in een driekoppig onderonsje tussen Bos, Balkenende en CDA-vice-fractievoorzitter Verhagen.

Tot dan toe had de PvdA zich afkerig getoond van alles wat zweemde naar Nederlandse bijdragen aan oorlogsvoorbereidingen tegen Irak, en het demissionaire kabinet `oorlogslogica' verweten omdat het niet bij voorbaat afwijzend had gereageerd op Amerikaanse verzoeken, een steentje bij te dragen aan de militaire planning van de komende oorlog.

Maar die Patriots, dat was iets heel anders, legde Bos vrijdag uit voor de televisiecamera's. Dat had met oorlogsvoorbereidingen niets te maken, alleen maar met de verdediging van Turkije. ,,Het is iets heel anders dan een verzoek van de Amerikanen. Het kan zijn dat een ander lid van de NAVO om hulp verzoekt aan jouw land, en dan help je. Dat is een heel ander verhaal.''

Deze opstelling leek the best of both worlds: de goede naam van de PvdA als een constructieve, Atlantisch- en NAVO-gezinde partij was gered, terwijl tegelijkertijd de PvdA een kritische opstelling bleef uitstralen ten aanzien van de Irak-oorlog, die in linkse kring niet populair is.

Dit weekeinde bleek deze opstelling een forse misrekening, zoals PvdA-fractieleden Bos gistermorgen inpeperden. De steun van de NAVO-landen aan Turkije had zich in het weekeinde juist ontwikkeld tot hét centrale punt in de krachtmeting tussen de VS en Europese landen die een oorlog in Irak willen voorkomen. Een soortgelijk verzoek als Turkije aan Nederland heeft gedaan, ligt namelijk ook bij de NAVO in Brussel. En daar blokkeren Frankrijk, Duitsland en België de inwilliging ervan, juist omdat zij – net als de PvdA – met de beslissing over oorlogsvoorbereidingen zoveel mogelijk willen wachten, in ieder geval totdat vrijdag de Veiligheidsraad van de VN gesproken heeft.

Dat Nederland, op bilaterale basis en buiten de NAVO-organisatie om, al wél heeft ingestemd met zending van Patriots aan Turkije wordt inmiddels door de Verenigde Staten – zeer verontwaardigd over het optreden van Frankrijk, Duitsland en België in Brussel – aan anderen ten voorbeeld gesteld. Een voorbeeld van hoe de goedwillende NAVO-landen desnoods buiten de verdragsorganisatie om hun steentje kunnen bijdragen, aldus vandaag een Amerikaanse regeringsfunctionaris in de New York Times.

En er kwam nog bij dat in een deel van de PvdA-fractie groot ongenoegen was ontstaan over de manier waarop hun leider, in de marge van de formatie-onderhandelingen, eigenmachtig inzake Irak standpunten had geformuleerd. Sommige fractieleden dreigden met afwijkend stemgedrag, als in de Kamer dezer dagen anti-oorlogsmoties van SP of GroenLinks aan de orde zouden komen.

Dát was te veel: Bos ging in de wandelgangen aan ieder die horen wilde uitleggen dat de PvdA nu weer tégen het sturen van die Patriots was. ,,Op dit moment is het niet verstandig. Waarom zou Nederland vroeger dan nodig daarover beslissen'', zei Bos – alsof het demissionaire kabinet daarover niet al vrijdag met zijn instemming een besluit had genomen. ,,We kunnen toch best drie daagjes wachten'', zei Bos ook.

Formeel is er geen reden waarom de PvdA zou moeten instemmen met welk onderdeel van het Irak-beleid dan ook. Maar enerzijds is het demissionaire kabinet gehouden om in deze tijden van nationale crisis althans te proberen de grootste oppositiepartij binnenboord te houden, ter versterking zijn politieke legitimiteit. Anderzijds wil de PvdA graag bijdragen aan de besluitvorming, juist omdat de partij de weg naar coalitievorming met het CDA wil openhouden.

Het CDA laat de kans niet lopen van de zaak een lakmoesproef voor de PvdA te maken: is die PvdA wel een beetje consistent in de lijn, en is Bos wel een leider waarvan je op aan kunt? Op een soortgelijke manier legde de voormalige PvdA-leider Melkert in het najaar van 2001 in een Kamerdebat GroenLinks-leider Rosenmöller op de grill, toen het er naar uitzag dat diens partij in 2002 wel eens voor regeringsdeelname in aanmerking zou kunnen komen. Toen ging het om Nederlandse betrokkenheid bij de oorlog in Afghanistan, waarover Rosenmöller een héél ingewikkeld standpunt had, te ingewikkeld haast om uit te leggen.

Nu wacht Bos een soortgelijke behandeling van het CDA. Maar de PvdA-leider houdt de moed erin: ,,iedereen kan zien dat er samenhang is tussen de formatie en wat zich in Irak afspeelt'', geeft hij toe. ,,Maar ik ga er van uit dat we in de formatie worden ingehaald door de feiten''.