De optie is begraven, leve de beloning in aandelen

Opscheppen over opties op een verjaardagsfeestje doet geen enkele werknemer meer. Aandelenbeloning wint nu aan populariteit. Maar niet alleen voor de motivatie van de werknemer.

Altijd vinden beloningadviseurs een uitweg. Of de beurskoersen nu gestaag omhoog klimmen of een vrije val maken.

Philips maakte gisteren tijdens de presentatie van de jaarcijfers bekend een omvangrijk aandelenplan in te voeren voor 10.000 tot 12.000 werknemers van het elektronicaconcern. Aandelen? Het zijn toch altijd opties die zo aantrekkelijk zijn?

Maar een blik in het jaarverslag van Philips leert anders. Verreweg de meeste opties van het topmanagement staan `onder water' – de rechten op aandelen zijn niets waard door de sterk gedaalde beurskoers van de onderneming. Niemand wil een optie die je het recht geeft om voor 17 euro een aandeel Philips te kopen, terwijl de koers slechts 15 euro bedraagt.

Bestuursvoorzitter Gerard Kleisterlee heeft vandaag bijvoorbeeld 12.000 opties waardeloos zien aflopen. Financieel bestuurder Jan Hommen kan vandaag zelfs 80.000 opties in de prullenbak gooien.

,,Er vindt een enorme verschuiving plaats van optie- naar aandelenbeloning'', zegt Dennis Paalman van beloningsadviseur Towers Perrin. Supermarktconcern Ahold, dat het afgelopen jaar jaar zijn koers naar een dieptepunt zag wegglijden, kondigde eind vorig jaar al aan het personeel aandelen toe te stoppen. Voedingsconcern Unilever is er eveneens mee bezig. Dit jaar zullen volgens Paalman veel grote ondernemingen volgen.

Uit een recente studie van Towers Perrin blijkt dat de opties van vrijwel alle beursfondsen uit de AEX-index niets waard zijn. ,,Je moet dan toch iets anders verzinnen om je personeel te motiveren'', zegt Paalman.

Toch is het enthousiasmeren van werknemers niet de belangrijkste kracht achter de toenemende populariteit van de aandelenplannen. Iedere optie die een onderneming uitgeeft moet worden gedekt door een aandeel dat het bedrijf moet inkopen of moet creëren. Vooral bij multinationals met massieve, wereldwijde optiepakketten betekent dit een enorm kapitaalbeslag. ,,Wij weten dat financiële afdelingen over dit effect aan de bel hebben getrokken bij het management'', zegt Paalman. ,,Het gaat om enorme bedragen die je dan niet in je kernactiviteiten kan stoppen.''

Bij ING speelde dit geen onbelangrijke rol. Onlangs kondigde de bankverzekeraar aan de dekking van opties op een andere manier aan te pakken. Kern van dit plan is dat de opties nooit volledig zullen zijn gedekt, maar dat dit afhankelijk is van de koersbeweging van het ING-aandeel.

De adviseur van Towers Perrin vermoedt dat kapitaalbeslag bij Philips ook een rol heeft gespeeld. Vorig jaar kende het bedrijf 22 miljoen opties toe. Dit jaar zullen dat er hooguit 12 miljoen zijn. Daarnaast reikt het bedrijf maximaal 4 miljoen aandelen uit aan werknemers. Overigens mogen zij die de komende drie jaar niet verkopen. Ook aandelen moeten net zoals opties `bindend' zijn.

Volgens Paalman beperken aandelenplannen met een factor drie tot vijf het kapitaalbeslag ten opzichte van optieplannen: in de praktijk worden meer opties dan aandelen in het vooruitzicht gesteld. Bij multinationals scheelt dat een slok op een borrel.

Maar de keuze van Philips om aandelenplannen te omarmen heeft ook nog andere reden. Uit de toelichting van het elektronicaconcern valt op te maken dat het bedrijf zich heeft geërgerd aan de werking van opties. De onderneming spreekt van een mogelijk `ongewenste beloning...zowel neerwaarts als opwaarts'. Wellicht heeft Philips ondervonden dat miljonairs financieel nauwelijks nog te prikkelen zijn, en blijken aan de andere kant waardeloze opties alleen maar te demotiveren. De keerzijde is opeens glashelder.

De vraag is of de populariteit van aandelenplannen een modeverschijnsel is zolang de beursmalaise aanhoudt. Paalman denkt van niet. ,,Er wordt genuanceerder gedacht over prestatiebeloning. Aandelenplannen zijn een blijvertje.''