CDA wil privaat zorgstelsel, PvdA niet

De zorg wordt steeds duurder. De sterkste schouders moeten de zwaarste lasten dragen, vinden CDA en PvdA. Maar over concurrentie in de zorg zijn ze het nog niet eens.

Hoe garanderen we dat elke patiënt de noodzakelijke zorg krijgt waarop hij recht heeft, hoe houden we de zorg tegelijkertijd betaalbaar en hoe verdelen we de groeiende zorglasten naar draagkracht over de burgers? Dat waren de thema's waarover de politieke partijen in de verkiezingscampagne vorige maand de degens kruisten.

Het is tevens een van de belangrijkste vraagstukken bij de kabinetsformatie. Over het terugdringen van het woud aan regelgeving en het afstemmen van het aanbod aan zorg op de vraag van patiënten, zijn de beide partijen het eens. Maar over de manier waarop dit moet gebeuren, lopen de meningen uiteen.

De afgelopen jaren is met het uitgangspunt dat iedereen recht heeft op noodzakelijke zorg geleidelijk aan al afstand genomen van de aanbod-gestuurde zorg van de overheid, die op die manier de budgetten van de zorginstellingen dicteerde. De vraag van patiënten naar zorg bepaalt nu steeds meer de kosten van de zorg. Volksgezondheid is hierdoor een dure aangelegenheid aan het worden. Het Centraal Planbureau berekende dat er de komende vier jaar 7,25 miljard euro meer aan zorg moet worden uitgeven. Een ambtelijke commissie van de ministeries van Volksgezondheid en Financiën kwam vorige week tot de conclusie dat daar bij ongewijzigd beleid nog vier miljard euro bij moet.

Al twee decennia wordt een ingrijpende herziening van het ziektekostenstselsel als dé hefboom gezien om gecontroleerde concurrentie in de zorg te introduceren en daardoor de kosten te drukken. Concurrerende verzekeraars moeten zorgaanbieders dwingen zo goedkoop mogelijk zorg te leveren. Deze hebben de plicht om elke verzekerde, ongeacht leeftijd en gezondheid, te accepteren. Maar met de uitspraak ,,pas als de zorg op orde is, kan een nieuw ziektekostenstelsel worden ingevoerd'', gaf PvdA-lijsttrekker Wouter Bos in de verkiezingscampagne aan dit debat nu niet te willen voeren. De PvdA wil eerst de wachtlijsten aanpakken, door ziekenhuizen die meer operaties uitvoeren meer budget te geven. Schaarste drijft de prijzen in een vrijemarktsituatie alleen maar verder op, aldus de sociaal-democraten.

Voor het CDA is een nieuw zorgstelsel geen doel op zich. De christen-democraten willen wel dat zo snel mogelijk wordt begonnen met de samenvoeging van ziekenfonds en particuliere ziektekostenverzekering tot één verplichte basisverzekering. Dit biedt volgens hen de beste kansen voor een regeling die concurrerende zorgverzekeraars tot de spil maakt van de gezondheidszorg, die op basis van de vraag moet gaan opereren. Het CDA kiest voor een privaatrechtelijk systeem met publieke waarborgen, zoals de plicht voor zorgverzekeraars om iedereen te accepteren. In dit systeem stelt de politiek vast welke zorg in het basispakket thuishoort en zijn de premies voor iedereen gelijk. De PvdA ziet meer heil in een publiekrechtelijke verzekering. Zorgverzekeraars zijn volgens de partij geen schadeverzekeraars die vooral winst willen maken, maar maatschappelijke ondernemers.

De formatieonderhandelingen moeten uitwijzen in hoeverre ,,de PvdA de kunst van het loslaten verstaat'', zeggen bronnen binnen het CDA. Bij de PvdA bestaat angst voor tweedeling in de zorg als de taak van de overheid zich nog slechts beperkt tot het toezien op kwaliteit, bereikbaar en betaalbaarheid van de zorg. ,,We willen allebei dat de zorg vooral doelmatiger gaat werken'', zegt een PvdA'er die werkzaam is in de zorg. Kamerlid Godelieve van Heteren (PvdA) verwacht zelfs dat het CDA uiteindelijk zal instemmen met een publiekrechtelijk zorgstelsel.

CDA en PvdA verschillen ook van mening over de manier waarop de premies moeten worden gefinancierd. Het CDA is voorstander van een nominale (vaste) premie, waarvan de hoogte niet verschilt naar gelang het inkomen. Wel worden de lagere en middeninkomens die meer dan 5 procent per huishouden aan zorg uitgeven, gecompenseerd met een fiscale zorgtoeslag. De PvdA kiest voor een inkomensafhankelijke premie om de solidariteit tussen arm en rijk, gezond en ongezond in stand te houden. Bovendien vinden de sociaal-democraten dat de zorgpremie van het CDA onnodig veel nieuwe bureaucratie met zich meebrengt. PvdA- en CDA-kenners verwachten dat het mogelijk moet zijn om tot een compromis te komen.

Om de zorg betaalbaar te houden, alleen al gezien de vergrijzing en de dure medisch-technologische vooruitgang, zullen beide partijen zich op korte termijn ook moeten uitspreken over een verkleining van het basispakket en het invoeren van een verplicht eigen risico voor verzekerden. De CEC, de commissie van topambtenaren, noemde dit vorig maand ten behoeve van de kabinetsformatie ,,onontkoombaar'.

De koepelorganisatie Zorgverzekeraars Nederland vindt, tot grote woede van velen in de zorg, dat als er drastisch bezuinigd moet worden, de huisarts uit het basispakket kan. De verwachting is, aldus bronnen in het CDA en de PvdA, dat hierover in de kabinetsformatie nog geen knopen zullen worden doorgehakt. ,,Maar we ontkomen er niet aan'', voorspelt Van Heteren ,,om al dit jaar met de discussie te starten of we tot in lengte van dagen wel dié zorg moeten blijven vergoeden die nu in het pakket zit.''

Dit is deel vier in een serie over `hobbels' in de formatie. Eerder delen verschenen op 29 januari en 1 en 5 februari.