Ook Saddam zal NAVO niet opblazen

Een Frans-Duits-Belgische blokkade van planning voor hulp aan Turkije heeft de NAVO in een crisis gestort. Maar niemand kan de diepte ervan echt peilen.

Nee, de NAVO gaat niet ten onder. Ja, zij verkeert in ,,een zeer ernstige crisis'' over de bescherming van Turkije bij een eventuele oorlog tegen Irak, één van de ergste crises uit haar 54-jarige bestaan.

,,Vergelijkbaar met die over de plaatsing van kruis- en Pershing II-raketten in de jaren tachtig'', zegt een hoge NAVO-diplomaat. Een andere NAVO-diplomaat trekt een vergelijking met 1966, toen Frankrijk onder generaal De Gaulle uit de militaire NAVO-organisatie stapte en het NAVO-hoofdkwartier van Parijs naar Brussel verhuisde. Een derde diplomaat memoreert de spanningen in de NAVO over Bosnië in 1993 en 1994, toen Bosnisch-Servische oorlogsmisdadigers zozeer verdeeldheid zaaiden dat ze het bondgenootschap bijna opbliezen. Maar dat, en daar zijn allen het over eens, zal ook Saddam Hussein niet lukken.

Als ware het een sinister gezelschapsspel, wedijveren veteraan-diplomaten bij de NAVO in somberheid over de jongste crisis. ,,Onze geloofwaardigheid staat op het spel, net als onze solidariteit als bondgenootschap'', zegt een medewerker van NAVO-chef Robertson. Frankrijk, Duitsland en België blokkeerden gisteren de planning voor NAVO-bescherming van Turkije in geval van een oorlog tegen Irak. Tot woede van de Verenigde Staten en andere landen, die in een ,,zeer verhitte discussie'', aldus Robertson, Duitsland onder meer herinnerden aan de NAVO-bescherming van het land tegen de sovjetdreiging.

Frankrijk, Duitsland en België vinden het nog te vroeg voor NAVO-planning voor Turkije. Die moet onder meer voorzien in het sturen van AWACS-radarvliegtuigen en Patriot-raketverdedigingssystemen. Vanochtend stelde de NAVO een volgend beraad van de ambassadeurs uit tot mogelijk vanmiddag.

NAVO-diplomaten durven niet te voorspellen wanneer het probleem wordt opgelost. Volgens diplomaten heeft Frankrijk gisteren aangegeven dat het zijn positie niet zal wijzigen voor vrijdag, wanneer de chef-wapeninspecteurs hun volgende rapportage uitbrengen aan de VN-Veiligheidsraad. Want voor velen staat vast dat het huidige NAVO-probleem een ,,afspiegeling is van bredere internationale discussie'' over voortzetting van wapeninspecties in Irak of het land de oorlog verklaren. ,,Deze crisis gaat niet over de NAVO, maar over Irak. `Irak' zet nu drie fora onder druk: de VN, de Europese Unie en de NAVO'', zegt een hoge NAVO-diplomaat. Veel diplomaten zeggen dat Frankrijk de kwestie-Irak aangrijpt om uiting te geven aan zijn klassieke kritische relatie met de NAVO.

De Amerikaanse minister van Defensie Rumsfeld zei gisteren dat de crisis geen bedreiging vormt voor het voortbestaan van de NAVO. Maar president Bush zei wel dat de blokkade ,,de alliantie op een negatieve manier beïnvloedt''.

Die bezorgdheid hebben veel NAVO-diplomaten, zoals één van hen zegt: ,,Veel van het krediet, in de VS en elders, dat we net op de NAVO-top in Praag hadden opgebouwd met een aantal maatregelen om ons vermogen te versterken, wordt hierdoor ondermijnd. Het publieke imago van de NAVO wordt erdoor beschadigd.''

En zal dit inmiddels drie weken slepende probleem niet leiden tot een verwijdering tussen de VS en NAVO?, vragen velen zich af op het NAVO-hoofdkwartier. De NAVO voelde zich gepasseerd toen de VS na 11 september 2001 met een eigen coalitie ten strijde trokken tegen Afghanistan. Maar nu de Amerikanen dit keer wel aankloppen bij de NAVO met een klein verzoek, bescherming van Turkije bij een eventuele tegenaanval van Irak tijdens een oorlog, blijkt de alliantie niet eensgezind ,,te kunnen leveren''.

,,Het grote gevaar is nu dat dit serieuze sporen gaat achterlaten in Washington, en dat de VS een lagere prioriteit gaan geven aan de NAVO'', zegt een ervaren diplomaat. [Vervolg CRISIS: pagina 5]

CRISIS

Frankrijk speelt weer sleutelrol

[Vervolg van pagina 1] Temeer omdat de militaire macht van de VS zo groot is dat zij het, indien noodzakelijk, ook zonder de NAVO afkunnen. De regering-Bush zal na Afghanistan ook zijn tweede oorlog, in Irak, niet via de NAVO-kanalen voeren: daarvoor is het consensusmodel van de NAVO te traag en te bureaucratisch en van oudsher te veel onderhevig aan transatlantisch getouwtrek (met vooral Frankrijk), zo menen de VS binnenskamers. De huidige blokkade zal het aanzien van de NAVO bij de toch al unilateraal denkende regerin-Bush niet vergroten, vrezen velen bij de NAVO.

,,Dit waait wel weer over'', relativeert daarentegen een andere hoge NAVO-diplomaat de schade. ,,De NAVO blijft de centrale Europese verdedigingsorganisatie, van straks 26 landen. Dit is de enige grote militaire organisatie in de wereld, naast de VS. Die geef je niet zomaar op. De toetreding van Oost-Europese landen kan de Amerikaanse positie juist versterken in de NAVO, als je afgaat op hun steun aan de regering-Bush inzake Irak.'' Volgens deze hoge diplomaat zou zelfs de Franse positie door dit ,,nieuwe bloed'' in de NAVO kunnen verzwakken.

Op het NAVO-hoofdkwartier zeggen de meeste diplomaten dat de oplossing van de blokkade ,,vooral van één man afhangt: de Franse president Chirac''. Duitsland heeft als trouwe atlantische bondgenoot ,,het meeste te verliezen'', terwijl ,,België gewoon de Franse lijn volgt'', is een terugkerende observatie. ,,De Fransen waren al geen vrienden van de NAVO. Als je nu tegen de Duitsers zegt: wat jullie de NAVO aandoen, is schadelijk, reageren ze aangedaan. Datzelfde geldt voor de Belgen. Maar als je tegen de Fransen zegt: jullie beschadigen de NAVO, zeggen ze: ok, goed'', zegt een hoge NAVO-diplomaat. Hij spreekt er zijn verbazing over uit dat zelfs Griekenland ,,dat Turkije beschouwt als vergif'' en de Frans-Duitse lijn inzake Irak steunt, toch vóór planning van NAVO-bescherming van Turkije is. Hij is ook verbaasd dat zelfs het beginnen met contingency planning al zo'n splijtzwam is. ,,Ook de Fransen hebben al een oorlogsschip naar Irak gestuurd. En ook de EU en de vluchtelingenorganisatie UNHCR bereiden zich voor'', zegt deze diplomaat. NAVO-chef Robertson zei gisteren ,,het vertrouwen te hebben'' dat de crisis wordt opgelost. Sommige diplomaten speculeren dat de NAVO het probleem kan oplossen door zich exclusief op steun aan Turkije te richten, en andere maatregelen zoals planning voor het eventueel vervangen van Amerikaanse NAVO-troepen elders op te schorten. Maar of Frankrijk en de andere landen daarmee de komende dagen of volgende week wel kunnen leven, weet niemand.

    • Robert van de Roer