Wie ontwerpt de chips?

BIJ OVERLEG OVER een nieuw kabinet worden langetermijnproblemen nogal eens vergeten. Bijvoorbeeld het wegkwijnen van de bètavakken in het onderwijs. Die zijn het fundament van de technologische industrie en van Nederland als kennisland. De rol van toonaangevende bedrijven staat op het spel omdat de expertise uitsterft. Onlangs heeft Philips overwogen of het de kern van zijn onderzoeksactiviteiten nog wel in Nederland moet houden. Misschien zou het wereldvermaarde natuurkundige laboratorium deels moeten verhuizen wegens het slechte Nederlandse klimaat voor de exacte wetenschappen en het gebrek aan onderzoekstalent.

Bij alle onderwijshervormingen van de laatste tijd is de aandacht voor de exacte wetenschappen verminderd. Nu is er weer een nieuw plan. De demissionaire minister Van der Hoeven (CDA, Onderwijs) wil bij studierichtingen van vwo en havo natuurkunde en/of onderdelen van wiskunde als verplichte vakken in sommige profielen van de Tweede Fase schrappen, omdat scholieren te zwaar belast zouden zijn. De werkgeversorganisaties hebben al geprotesteerd. Zij vrezen dat afkalving van het onderwijs in exacte vakken zal leiden tot inkrimping van de hoogtechnologische industrie.

Vwo-leerlingen hebben het na alle onderwijshervormingen inderdaad drukker gekregen. Dat ligt niet alleen aan de toename van het aantal vakken, maar ook aan het lesgeven als onderzoeksbegeleiding die zijn bekroning vindt in het Studiehuis. Leerlingen moeten steeds zelfstandiger werken. De zelfstandigheid is een aanwinst, maar al de werkstukken en onderzoeksverslagen die leerlingen moeten maken, kosten ook veel tijd. Zo blijft het bij scheikunde niet bij proeven alleen, er moeten tevens verslagen worden gemaakt. Andere exacte vakken vergen steeds meer tekstanalyse. Leerboeken bevatten beschrijvingen van voorbeelden uit de praktijk die niet altijd op de bewerkingen passen. Dat is niet uitnodigend voor abstracte denkers, zeker als ze minder goed zijn in taal dan in rekenen.

Als school te zwaar is geworden, ligt dat aan de arbeidsintensieve methode. De zelfwerkzaamheid is winst, maar moet niet worden overdreven. Het is beter om inefficiënte leermethoden te stroomlijnen dan om hele bètavakken te schrappen. Alvorens te besluiten tot weer een onderwijshervorming, zou de overheid moeten nagaan waarom het aantal leerlingen dat exact kiest bij elke nieuwe stap daalt. Onderwijs voor de kenniseconomie is een kwestie van geld, maar ook van goede keuzes. Scholieren leren wel hoe ze een scriptie moeten downloaden, maar Nederland heeft ook mensen nodig die de chips kunnen ontwerpen.