Verscheurdheid

DE OORLOG IS nog niet eens begonnen, maar de wereld is nu al een slagveld. Althans diplomatiek. De internationale politiek bood het afgelopen weekeinde via de verschillende media een kijkje in een zeldzaam rommelige keuken, waar de chef-kok een eenpansmaaltijd probeert te bereiden, daarbij voortdurend gestoord door helpers die met eigen ingrediënten een heel ander gerecht op tafel willen zetten. Het resultaat is verdeeldheid en geschreeuw over het eigen gelijk. Met als gevolg dat binnen twee dagen de tweespalt over Irak gevaarlijke vormen heeft aangenomen. Een Frans-Duits `vredesplan', waarvan niemand de details kent, leidde tot grote verwarring. Op een veiligheidscongres in München verloor de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Fischer, meestal een verstandig man, bijna zijn zelfbeheersing en begon hij voor de camera's zijn Amerikaanse collega Rumsfeld de les te lezen. Louis Michel, in België verantwoordelijk voor het buitenlands beleid, gooide olie op het vuur door te zeggen dat de VS andere landen niet als hun ondergeschikten moeten behandelen. Het grootste venijn kwam vanmorgen. Frankrijk, Duitsland en België gaan in de NAVO niet akkoord met de voorbereiding van militaire hulp van de alliantie aan Turkije.

Dat laatste is door de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Colin Powell, op voorhand als `onvergeeflijk' gekwalificeerd. De belangrijkste strategische alliantie ter wereld dreigt nu te struikelen over een zaak die de kern vormt van bondgenootschappelijke samenwerking. Turkije ligt bij een mogelijke oorlog in de vuurlinie. Er is niets mis mee om dit NAVO-lid door zijn partners te laten voorzien van defensieve Patriot-luchtafweerraketten, zoals Nederland gaat doen. Maar Turkije heeft meer nodig: AWACS-vliegtuigen en specialisten die ingezet kunnen worden tegen chemische en biologische oorlogsvoering. De NAVO zou die kunnen leveren, maar door het Frans-Duits-Belgische veto kan dat wel eens problematisch worden. De gevolgen laten zich raden: toenemende ergenis en nog meer verdeeldheid. Op de NAVO-top in Praag heette het al dat de echte test voor de eenheid van de alliantie Irak zou zijn. Het tekent de wankele situatie binnen de NAVO dat, nu het spannend wordt, de verscheurdheid zò duidelijk naar buiten komt.

Aan dit alles ligt ten grondslag dat veel landen niet aan een oorlog willen die de wereld misschien op z'n kop zet. Washington wekt de laatste dagen de indruk dat de route via de Verenigde Naties slechts tot een gewapend optreden kan leiden. Maar zo eenvoudig ligt het niet, hoewel het aantal realistische, niet-militaire alternatieven zeer beperkt is.

Wat tot op heden ontbreekt, is een duidelijke casus belli en de VS zijn er vooralsnog niet in geslaagd om aan iedereen duidelijk te maken waarom het noodzakelijk is Irak nu preventief aan te vallen. Het verzet van Frankrijk, Duitsland, Rusland en andere landen is dan ook begrijpelijk. De gekozen bewoordingen zijn af te keuren: zowel de onnodig krenkende taal van Rumsfeld aan het adres van Duitsland als de onbesuisde woorden van de Belgische minister Michel, die als een brullende muis de nietigheid van zijn land effectief etaleerde.

`Irak' verscheurt de wereld. De kwestie speelt gevestigde instituties als NAVO, VN en EU, die juist nu zo belangrijk zijn, uit elkaar als de openlijke verdeeldheid verder escaleert. De geleden schade in de onderlinge relaties is nu al groot. De enige die dit weekeinde het hoofd koel hield, was VN-chef Kofi Annan. Hij bracht de zaak terug tot de essentie: Irak moet nu heel snel ontwapenen. Blijft het zich verzetten, dan zal de VN-Veiligheidsraad zijn verantwoordelijkheid moeten nemen, gebaseerd op het oordeel van de wapeninspecteurs. Eenheid en een collectieve, multilaterale koers zijn de effectiefste middelen om Irak aan te pakken, aldus Annan. Eenheid is ver te zoeken; de effectiviteit staat daarmee onder druk. Saddam geniet.