Sorry, maar ik ben niet overtuigd, zegt Fischer

Een conferentie in München begon nog als een toenaderingspoging tussen Duitsland en de VS, maar ontaardde in ruzie over een vaag Duits plan.

Joschka Fischer zei het onomwonden, ten overstaan van honderden defensie-specialisten, een handvol Amerikaanse senatoren en recht in het gezicht van de Amerikaanse minister van Defensie Donald Rumsfeld: ,,Excuse me, but I am not convinced.'' Sorry, maar de Amerikaanse argumenten voor een oorlog tegen Saddam Hussein overtuigen me niet. ,,Dat is mijn probleem.'' Rumsfeld luisterde met dichtgeperste lippen. Hij zei niets.

Het was het emotionele hoogtepunt van een bewogen betoog. Het moment ook dat dit weekeinde tijdens een jaarlijkse conferentie over vrede en veiligheid in München als geen ander onderstreepte hoe diepgaand Duitsland en de Verenigde Staten van mening verschillen over een militaire aanval op Bagdad. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken sprak op de deftige Münchner Konferenz für Sicherheitspolitik in hotel Bayerischer Hof met een gedrevenheid die hij normaal reserveert voor de nachtelijke uren op een partijcongres van de Groenen. ,,Ik ben van een generatie die vraagt: overtuig me.''

Fischer en Rumsfeld deden hun best om de ruzie tussen beide landen niet nodeloos te laten escaleren. Het Duitse `nee' tegen een oorlog heeft al genoeg schade aangericht. Fischer maakte duidelijk dat de Verenigde Staten uiteraard het recht hebben zichzelf te beschermen, Rumsfeld loofde uitdrukkelijk de bijdrage die Duitsland, onder andere in Afghanistan, levert aan de internationale strijd tegen het terrorisme. Maar het streven naar verbale deëscalatie was goeddeels tevergeefs.

In de Amerikaanse delegatie groeiden de irritaties met het uur. Dat 22.000 mensen in de binnenstad van München de sneeuw trotseerden om tegen oorlog te demonstreren was nog tot daaraan toe. Dat ze waren ontvangen door de burgemeester van München, Christian Ude (SPD), die zelf voorop liep in een van de demonstraties was al pijnlijker. Maar ronduit verbijsterend was de knullige lancering van een Frans-Duits plan-in-aanbouw voor de ontwapening van Saddam, dat tijdens de conferentie uitlekte en waarvan de Amerikanen niet op de hoogte waren.

Rumsfeld, die in Duitsland ,,een probleem'' van het ,,oude Europa'' ziet en het land eind vorige week nog even op een hoop had geveegd met Libië en Cuba, sloeg in zijn toespraak op zaterdagochtend een voor zijn doen milde toon aan. Hij herinnerde eraan dat zijn voorouders uit het noorden van Duitsland stammen en dat men in die regio nu eenmaal bekendstaat om heldere uitspraken. Zijn belangrijkste argument voor een militaire expeditie: de risico's van niets doen zijn groter dan de risico's van een oorlog. Venijnig werd Rumsfeld toen het ging om de weigering van Frankrijk en Duitsland om via de NAVO patriot-raketten aan Turkije ter beschikking te stellen. Wie zo iets doet brengt het bondgenootschap in gevaar, stelde Rumsfeld. ,,Als de internationale gemeenschap opnieuw een gebrek aan besluitvaardigheid toont is er geen kans dat Saddam vrijwillig van wapens afziet of op de vlucht slaat en daarmee amper kans op een vreedzame oplossing.''

Fischer, wisselend tussen Engels en Duits, zette daar nog eens zijn argumenten tegen oorlog tegenover. De Amerikaanse strategie voor Irak reikt niet verder dan een militaire aanval. De timing is slecht, onder andere omdat de rust in Afghanistan nog niet is weergekeerd en Al-Qaeda niet bedwongen. ,,Waarom nu deze prioriteiten? Dat wil er bij mij niet in.'' Bovendien, zei Fischer, zijn nog niet alle diplomatieke middelen om Saddam tot ontwapening te dwingen uitgeput. Nogmaals pleitte Fischer daarom voor intensievere en langere wapeninspecties.

De inzet van meer inspecteurs – al dan niet te beschermen door VN-blauwhelmen – is ook de centrale gedachte in een nog vaag voorstel dat Duitsland vrijdag wil inbrengen in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties en dat vlak na het optreden van Fischer en Rumsfeld in München uitlekte. Het weekblad Der Spiegel maakte zaterdagmiddag op zijn internetsite melding van een Frans-Duits initiatief dat voorziet in zending van VN-blauwhelmen naar Irak, met als doel de VN-inspecteurs te beschermen. Het blad beriep zich daarbij op bronnen uit de bondskanselarij van Gerhard Schröder.

Het nieuws kwam in München voor velen als een verrassing. De Duitse minister van Defensie, Peter Struck, wilde er eerst niets over kwijt, maar bevestigde later wel het bestaan van een ,,concreet'' plan dat Schröder donderdag aanstaande wil presenteren aan de Bondsdag en dat hij zaterdagavond nog met Rumsfeld zou bespreken. Zijn Franse collega, Michèle Alliot-Marie, omzeilde de kwestie in eerste instantie. Later werd van Franse kant ontkend dat er een Frans-Duits plan bestaat.

Van Amerikaanse zijde werd het voornemen in de wandelgangen in München onmiddellijk gedemonteerd. ,,Het is een public relations-truc'', oordeelde de Republikeinse senator John McCain ,,Het is een manier om militaire acties van de VS of de NAVO te vertragen.'' De Democratische senator Joseph Lieberman: ,,Ik kan me niet voorstellen dat dit iets wordt.''

John Kornblum, voormalig Amerikaans ambassadeur in Duitsland, zei: ,,Het komt laat, slecht voorbereid en met weinig kans op succes.'' Kornblum vroeg zich af wie de troepen voor een dergelijke inzet moet leveren, hoe een dergelijk initiatief kan overleven tegen de wil van de Amerikanen en wees erop dat de wapeninspecteurs zelf hebben gezegd dat ze niet meer inspecteurs nodig hebben, maar meer medewerking van de Irakezen. ,,Als dit een poging is het VN-[besluitvormings]proces te frustreren, dan is het niet behulpzaam. Als het een manier is om de Duitsers weer in dat proces terug te brengen, dan kan het een positieve kant hebben.'' Duitsland heeft zich in de ogen van de Amerikanen volstrekt geïsoleerd door al bij voorbaat te verklaren in de VN-veiligheidsraad niet in zullen stemmen met een eventuele resolutie die oorlog legitimeert.