Röntgen en Witsen

,,Ik leerde de muziek van Julius Röntgen (1855-1932) kennen toen ik werkte aan De klank van sneeuw, het scenario voor een nog te maken speelfilm over Anna Witsen (1855-1889). Anna was de zus van schilder/fotograaf Willem Witsen en de dochter van de zeer gefortuneerde J.J. Witsen. Na een ontmoeting met Julius Röntgen werd ze verliefd op hem. Maar het bleef waarschijnlijk een onbeantwoorde liefde, want Röntgen was gewoon getrouwd.''

Arthur Japin is auteur van de romans De zwarte met het witte hart (1997) en De Droom van de leeuw (2002). Zaterdag is hij in het Amsterdamse Concertgebouw te gast in de serie De keuze van de Schrijver, enkele dagen later herhaald in Utrecht. Japin leest fragmenten voor uit zijn filmscenario over Anna Witsen en haar liefde voor Röntgen, van wie muziek en liederen worden uitgevoerd door mezzosopraan Wilke te Brummelstoete, cellist Gregor Horsch en de pianisten Ellen Corver en Sepp Grotenhuis.

,,Anna Witsen had een grote belangstelling voor muziek en werd daarin aanvankelijk ook gestimuleerd door haar vader, bestuurslid bij de Maatschappij ter Bevordering van de Toonkunst. Toen in Amsterdam een conservatorium werd opgericht, wilde Anna professioneel zangeres worden. Maar dat ging haar vader te ver; een meisje uit de goede kringen hoorde immers niet op de bühne! Anna wilde haar plan niet opgeven, waarna haar vader haar heeft opgesloten in een inrichting. Later heeft ze tóch een serieus recital gegeven in het toen pas geopende Concertgebouw, maar dat werd een fiasco.

,,Faalangst? Geen talent? Het blijft onduidelijk. De familie besloot dat Anna terug moest naar het ouderlijk huis, waar ze zich uiteindelijk heeft verdronken in de tuinvijver.

,,Anna's broer Willem Witsen had haar waarschijnlijk kunnen helpen, maar hij heeft dat niet gedaan. Willem vreesde dat zijn vader dan de geldkraan zou dichtdraaien, en dat zou het einde betekenen van het losse leven van hemzelf en zijn mede-Tachtigers. Pas na Anna's dood trokken de Tachtigers zich haar lot aan. Gorter schreef zijn gedicht In de nacht op haar en Frans Coenen een verhaal.

,,Officieel is niets bekend over wat voorviel tussen de verliefde Anna en Julius, al is zeker dat zij hem in Parijs heeft opgezocht. Maar gelukkig ben ik schrijver en geen historicus! In mijn scenario laat ik Röntgen een belangrijke rol spelen als inspirator van Anna.

,,Voorheen kende ik Röntgens muziek niet. Nu wel, en ik vind het prachtig. Röntgen componeerde wild-romantisch, een beetje Brahmsachtig. We hebben geprobeerd voor dit concert stukken van hem te vinden die zouden aansluiten bij mijn leesfragmenten, maar dat bleek nog niet makkelijk. Een lied als Abschied, gecomponeerd in het jaar van Anna's dood, was bijvoorbeeld alleen in handschrift te vinden.

,,Het is altijd heikel fictie te koppelen aan historie. En toch kàn het werken, mits je je als schrijver goed voorbereidt. Op een gegeven moment ontstaat dan vanzelf een stem die antwoord geeft op al je vragen naar de hiaten van een geschiedenis. Dat is weliswaar mijn eigen stem niets metafysisch aan! maar het gebeurt opvallend vaak dat je iets verzint wat later waar blijkt te zijn. Feiten zetten fictie op het goede spoor. Als je maar werkt in de geest van degene die je beschrijft, en probeert hem of haar in zijn waarde te laten.

,,Op het recital lees ik alleen voor. Ik speel thuis wel piano en heb ook een blauwe maandag gezongen, maar dat is niets om mee naar buiten te treden – over mijn lijk! Zingen en musiceren laat ik over aan professionals.''

De Keuze van de Schrijver: 15/2 20.15 uur Concertgebouw, Amsterdam (kleine zaal). Res. (020) 6718345.

Serie Muziek en Literatuur: 19/2 20.15 uur Muziekcentrum Vredenburg Utrecht (uitverkocht).