PvdA vreest strijd tussen nieuw en oud...maar hangt aan campingmodel...waar het CDA om kan lachen

Onvrede aan het Binnenhof, vorige week. Bij de PvdA. En het ging niet om het CDA, de beoogde regeringspartner waarmee onderhandelen niet altijd opschiet, zoals PvdA-voorman Bos de laatste weken ontdekte. De onvrede betrof dat andere heikele proces waarmee – volgens de voorstanders – enige haast geboden is: de vernieuwing van de werkwijze van de PvdA-fractie, die minder Haags wil worden.

Aanleiding waren overenthousiaste opmerkingen van enkele vernieuwers, onder wie Diederik Samsom en Jeroen Dijsselbloem. De eerste was vorige week in een radiouitzending zo onvoorzichtig routinier Klaas de Vries te betitelen als een `oud' Kamerlid, want vijftigplusser. En dat is zeer tegen het zere been van De Vries, die zichzelf in z'n webdagboek ondanks de ironie aanduidt als `nieuwe Klaas'. Daarmee bedoelt de oud-minister dat hij zich zo thuis voelt in de Kamer dat hij er voorlopig niet meer weg wil. De Vries geldt bovendien bij de PvdA zo'n beetje als meester van de straat, nu hij is uitgeroepen tot `beste campagnevoerder'.

Maar De Vries zit ondertussen ook in het fractiebestuur. En juist aan dat gremium voorspelde Dijsselbloem vorige week in Vrij Nederland een toekomst als een soort `feestcommissie'. De politieke strategie, betoogde Dijsselbloem, zou immers een kwestie van de hele fractie moeten zijn, niet van een paar paladijnen rond de leider.

En die voorstelling van zaken kwam Dijsselbloem weer op nijdige gezichten te staan en op een uitbrander van fractiesecretaris Sharon Dijksma. Dijksma kreeg in een nog niet zo ver verleden wel eens het verwijt op te treden als waakhond van toenmalig fractieleider Melkert. Inmiddels hoort zij bij de enthousiaste pleitbezorgers van nieuwe openheid. Maar dat betekent niet, vindt Dijksma, dat álles van vroeger niet goed was.

Ook de vernieuwers zijn ondertussen ongelukkig met het beeld van een strijd tussen oud en nieuw in de PvdA-fractie, dat de kans op welslagen van veranderplannen maar verkleint. Eén van de achttien nieuwkomers in de 43-koppige fractie heeft voor zichzelf na twee weken Binnenhof geconcludeerd dat de vernieuwing moet verlopen volgens het `campingmodel'. Daarbij geldt als hoofdregel: een gast die al jaren op de camping staat, accepteert niet dat nieuwe gasten binnen één avond de spelregels veranderen. Daar moet tijd overheen gaan, en verandering zal alleen slagen als affront wordt vermeden. Deze nieuwkomer drukt zich voor de gelegenheid dan ook anoniem uit.

Wie PvdA'ers dezer dagen vraagt naar de stand van de vernieuwing, krijgt trotse verhalen te horen over het zogenaamde `Nokia-model'. Vier concurrerende werkgroepjes van in totaal twintig fractieleden brainstormen over de werkwijze van de fractie. Eind volgende week moet dat uitmonden in een `fractiecongresje', waar de PvdA de beste resultaten van het meervoudige brainstormen over de eigen werkwijze kan kiezen.

Maar het Nokia-model sluit de gelijktijdige werkzaamheid van het campingmodel niet uit. De concurrerende werkgroepjes zijn namelijk in feite het enige onderdeel dat voorlopig overgenomen is van een breder plan tot vernieuwing dat in de fractie juist slecht ontvangen is. Het plan, getiteld `De nieuwe PvdA na 22 januari: doorbreek de routines van de Tweede-Kamerfractie', is van de hand van Samsom, Dijsselbloem en Staf Depla, gesteund door buitenparlementair meedenker (ook met Bos) Erik van Bruggen.

In het plan, al daags na de verkiezingen naar Bos gestuurd, worden concrete voorstellen gedaan voor een andere organisatie van de fractie.

Traditionele portefeuilleverdelingen langs de lijnen van ministeries worden vervangen door thematische profielen. Zo moet een `Bouwer' alles gaan doen van woningnood tot grondbeleid en bouwfraude, een `Jonge ouder' gaat over de kinderopvang, kinderbijslag en het basisonderwijs, een `Vitale Vijftiger' omvat alles van ouderenzorg tot sollicitatieplicht voor ouderen en de `Bedrijvenman' of -vrouw... Enzovoorts. Oude competenties geven geen recht op de nieuwe profielen; het is `alle ballen in de mand'. Een profiel kan bovendien in verschillende stadia door meerdere personen worden gedaan: bijvoorbeeld door een bad guy en een good guy, eentje die hard schreeuwend dingen agendeert (zoals vroeger Rob Oudkerk) en eentje die beter is in het zoeken naar oplossingen.

Nu mag vernieuwing in de hele fractie worden beleden, met een zo voortvarend lied van `alles moet anders' oogstten de nieuwe campinggasten vooral argwaan.

In die zin is de geleidelijkere weg van de vier werkgroepjes, die geleid worden door de Kamerleden Arib, Bussemaker, Wolfsen en Depla, een laatste strohalm voor succes. Volgens verschillende deelnemers wordt daar met elan gesproken over ideeën als de instelling van een `team' van ombudsmedewerkers, regionale vertegenwoordiging en zelfs een `buitendienst' van tijdelijk fulltime van het Binnenhof afwezige Kamerleden.

Maar daartegen zijn praktische bezwaren. Zo is nieuwkomer Marjo van Dijken vast van plan veel tijd door te brengen in `haar' regio Groningen, waar zij 12.500 voorkeurstemmen vergaarde. Maar een hele week fulltime buiten en dan donderdagavond op het nippertje tweeënhalf uur rijden voor een belangrijke stemming in de Kamer, lijkt haar toch niet erg praktisch. Martijn van Dam, 24-jarige debutant uit Eindhoven, wil veel voor de mensen doen. Maar via ombudsmannen individuele zaken tot inzet van het Kamerwerk te maken, lijkt hem toch niet waar de Kamer voor is.

De discussie over interne vernieuwing en buiten-Haags werk bij de PvdA steekt overigens af tegen het beleid van andere partijen. De SP heeft via initiatieven als een `WAO-plein' op internet, ombudsteams en een actief partijkader de `band met de straat' geregeld zonder dat de Kamerleden hun Haagse activiteiten daarvoor erg revolutionair organiseren.

En vergelijk de PvdA eens met het CDA, dat vorig mei in een klap ook meer dan twintig nieuwkomers had en opgaf van dualistische plannen. Ooit discussies gehoord over een radicaal ander organisatie? ,,We waren gewoon lekker eigenwijs in fractievergaderingen'', zegt Nicolien van Vroonhoven, een van de nieuwkomers in het CDA. Volgens haar zijn ideeën als `buitendiensten' bij het CDA niet aan de orde. ,,Bij ons moet ieder Kamerlid allround zijn'', zegt zij. ,,In de Kamer, in de pers en in het land.''

Wel bezoekt Van Vroonhoven nog regelmatig een clubje CDA-sympathisanten, Babylon genaamd, deel van de grassroot-CDA-beweging de Dertigers, dat zich ten doel stelt het CDA ideologisch in contact te houden met maatschappelijk ontwikkelingen. Hoe die haar als Kamerlid volgen? ,,Positief kritisch.''

In de Tweede Kamer is de kwestie-Irak deze week het belangrijkste onderwerp. Morgen bepaalt de Kamer de agenda.