Onbeperkt fotograferen

Het digitale fototoestel is bezig aan een onstuitbare opmars. Eindelijk onbeperkt foto's maken en weer weggooien. Eindelijk direct zien wat je fotografeert. Het nieuwe fotograferen mag dan kostbaar zijn, het biedt grote voordelen. Wie eenmaal over de drempel is, wil niet snel terug.

Het klassieke fototoestel moet inschikken. In de vitrine van de fotowinkel eisen de digitale camera's steeds meer ruimte op. Het prijsverschil van minimaal honderdvijftig euro is voor consumenten geen drempel meer. In 2002 werden er voor het eerst meer digitale dan analoge toestellen verkocht. En direct ook veel meer. Volgens marktonderzoeksbureau GfK in Amstelveen gingen er vorig jaar in Nederland 600.000 digitale fototoestellen over de toonbank, tegen 375.000 analoge toestellen. Een jaar eerder waren de verhoudingen nog omgekeerd.

De verschuiving in de cameraverkoop is veelzeggend, want wie eenmaal over de drempel is stapt niet snel terug. Digitaal fotograferen is zoiets als schrijven met een tekstverwerker. Al snel kun je je niet meer voorstellen hoe je het ooit zonder digitale techniek deed.

Met een digitaal toestel corrigeer je je blunders direct. Half geloken ogen, een openhangende mond, de camera bewogen of een vinger voor de lens: met een druk op de knop is de foto gewist en ga je in de herkansing. Je speelt wat met de sluitertijd, experimenteert met de scherptediepte, de kleurbalans en de flits tot je echt tevreden bent. Zo bevrijdt de digitale camera je bovendien van de frustratie van dozen saaie, onscherpe, over- en onderbelichte foto's, die je bij de fotozaak toch niet durft terug te geven.

En nog een aanzienlijk voordeel: je fotografeert met een digitaal toestel onbevangen, zonder de angst dat je rolletje opraakt. In een uurtje schiet je zestig foto's, waarna je op het LCD-schermpje van het toestel een strenge selectie maakt.

Digitale fotografie heeft alles in zich om het klassieke toestel met zijn filmrolletjes van de markt te verdringen, net zoals de tekstverwerker dat met de typemachine deed. Maar zo ver is het nog niet. Allereerst is daar het prijsverschil. Ondanks forse prijsdalingen in de afgelopen paar jaar kost een behoorlijk digitaal fototoestel nog altijd 400 euro of meer, waarbij je bovendien al snel toe bent aan een nieuwe geheugenkaart omdat het meegeleverde exemplaar te beperkt van capaciteit is (weer 40 tot 100 euro). Tegen dergelijke uitgaven weegt de besparing op filmrolletjes en afdrukken natuurlijk lang niet op.

Digitaal fotograferen vraagt ook gewenning. Toestel en film zijn onverbrekelijk verbonden, wat voor veel extra instellingsmogelijkheden zorgt, zeker bij de wat duurdere camera's. Je bedient niet alleen de optiek en sluitertijd van je toestel, maar bijvoorbeeld ook de gevoeligheid, kleurbalans, contrast, scherpte en kleurverzadiging van de beeldchip. Voorheen kocht je gewoon een filmpje van 100 Iso.

Ook de opslag van digitale foto's vraagt om beleid. Vaak kun je het aantal pixels en de compressiefactor instellen. Hoe lager de resolutie en hoe hoger de compressie, hoe meer foto's er op de geheugenkaart passen. Wie de foto's flink samenperst kan meer dan duizend foto's kwijt op een kaart van 128 megabyte, maar die zien er dan wel wat rafelig en korrelig uit. Wie mooie opnamen wil en die ook nog wenst uit te vergroten, stuit al snel op de beperking van het aantal pixels op de beeldchip. Die pixels kun je vergelijken met de lichtgevoelige korrels op een negatief. Een kleinbeeldnegatief telt er minimaal zes miljoen, ofwel 6 megapixel. De meeste digitale camera's moeten het nu nog met de helft of minder doen. Gangbaar is drie megapixel. Dat lijkt armoediger dan het is, want van de detaillering van het klassieke fotonegatief wordt zelden uitgebuit. Met wat goede wil kan ook een 2-megapixel-foto nog wel tot A4-formaat worden opgeblazen, een foto van 4 megapixel toont nog heel redelijk op A3 of groter zelfs, wanneer gebruik gemaakt wordt van gespecialiseerde interpolatiesoftware die tussen de pixels nieuwe beeldpunten berekent zonder dat de scherpte van het beeld verloren gaat.

Fotoprinters zijn beschikbaar in alle formaten en snelheden. Met onwaarschijnlijk kleine druppeltjes printen ze op speciaal gecoat hoogglans printpapier in een minuut een prachtige kleurenfoto. Drie kwartier na terugkomst van de wintersport liggen de skifoto's al op tafel te glimmen.

Voor digibeten zijn er steeds meer printers waarop je het fototoestel direct aansluit, zonder de tussenkomst van een pc. Canon ontwikkelde zelfs een printertje van 500 gram, dat in de wat wijdere binnenzak past. Even het kabeltje aansluiten op het toestel en de sensatie van de aloude Polaroidcamera herleeft: op een feestje gaan de kakelverse foto's van hand tot hand.

Minder snel en dynamisch, maar wel aanzienlijk goedkoper is afdrukken overlaten aan de fotoservice. Steeds meer fotowinkels installeren fototerminals waar klanten geheugenkaarten, geheugensticks of cd-roms in kunnen steken om hun fotobestanden te laten afdrukken en op cd-rom te laten zetten. Wie beschikt over een snelle internetverbinding of voldoende geduld kan de foto's ook vanaf huis aanleveren, of vanaf de camping.

De digitale bestanden worden vaak op dezelfde fotomachine afgedrukt als de analoge negatieven, die meestal ook gedigitaliseerd worden voor ze worden afgedrukt. Vandaar de concurrerende prijs. Twintig digitale foto's (9x13 cm) vanaf zes euro. Met de eigen fotoprinter ben je aan inkt en papier al snel het dubbele kwijt. Exclusief misprints.

Nog goedkoper is niet afdrukken. Bekijk de foto's gewoon op het beeldscherm, of via het videokanaal van de tv, als diashow. Het ziet er mooier uit dan op papier. Toch prefereert zestig procent van de bezitters van een digitaal toestel een klassieke afdruk, blijkt uit recent onderzoek van fotocentrale CeWeColor. Ook de fotoservice van Albert Heijn signaleert een gelijkblijvende behoefte aan prints.

Kennelijk is een foto pas een foto als deze is afgedrukt en ingeplakt. Maar hoe lang nog? Een papieren fotoboek met digitale kiekjes is een anachronisme, en nogal omslachtig bovendien. Een fotoarchief beheer en bekijk je veel ordelijker op cd-rom. Bij veel digitale fototoestellen krijg je software geleverd waarmee je als een tijdreiziger door je fotobestanden dwaalt. Of in een mum van tijd de gewenste foto tevoorschijn haalt. De mooiste of meest actuele foto's gaan in een digitaal fotoboek op het web, zodat grootouders onbeperkt toegang hebben. Alle grote fotocentrales bieden inmiddels dergelijke faciliteiten. Nog leuker zijn digitale fotolijstjes (Polaroid, Ceiva, DigiFrame) die opa en oma op het dressoir kunnen zetten. 's Nachts haalt zo'n lijstje via een telefoonlijn automatisch de laatste foto's van de kleinkinderen op, om die overdag afwisselend te tonen. Zo hoeft niemand ooit meer een beeld te missen.