`Nederland oorlog in gerommeld'

Links in de Kamer laat zich inzake Irak niet de mond snoeren, wat de premier ook mag zeggen. Het Haagse Irak-debat in een beslissende week.

,,We worden gewoon de oorlog in gerommeld'', vindt het SP-Kamerlid Van Bommel. Net als de PvdA en GroenLinks vindt de SP dat demissionair premier Balkenende wel degelijk iets uit te leggen heeft over het zenden van Patriot-raketverdedigingssystemen naar Turkije, mét zo'n 350 Nederlandse manschappen. De premier had vrijdag, op een persconferentie, gezegd dat instemming van de Kamer met de uitzending niet nodig was, omdat het hier immers een bilateraal verzoek van NAVO-bondgenoot Turkije betrof en bovendien het algemene regeringsbeleid ten aanzien van Irak er niet door wordt veranderd. Dat er een Turks verzoek zou komen, was immers al bekend, aldus de premier.

Het linkerdeel van de Kamer laat zich echter in geen geval de mond snoeren. Terwijl op luttele meters van het Binnenhof de Amerikaanse ambassade in een vesting wordt herschapen, zal de vaste Kamercommissie buitenland morgen in een extra procedurevergadering proberen orde te scheppen in de diverse voorstellen om de Irak-kwestie en zijn diverse verwikkelingen te bespreken. Tot nu toe staan mondelinge vragen aan Balkenende over de Patriots op het programma en twee verschillende aanvragen voor spoeddebatten, van GroenLinks en de SP.

Dat SP en GroenLinks sterk gekant zijn tegen het zenden van de Patriots, mag geen verrassing heten. Beide partijen op de uiterste linkerzijde hebben zich al langer gekeerd tegen alles wat lijkt op oorlogsvoorbereidingen tegen Irak. Van Bommel (SP) ziet de ergste voorgevoelens van zijn partij bevestigd: ,,Het begon ermee dat Nederland de Amerikanen havenfaciliteiten en overvliegrechten ter beschikking stelde. Er ontstaat met Nederlandse medewerking een dynamiek in de richting van een Amerikaanse oorlog tegen Irak.''

Ook GroenLinks ziet de ontwikkelingen met afgrijzen aan. ,,Je ziet dat de Amerikanen zich eigenlijk niet laten tegenhouden'', constateert Kamerlid Karimi. Haar fractie heeft zich in het recente verleden constructief opgesteld ten aanzien van Nederlands lidmaatschap van de NAVO, juist omdat dit GroenLinks een garantie leek tegen onbelemmerde ontplooiing van een Amerikaans streven naar hegemonie. ,,Maar nu zie je dat de NAVO in dit geval een verzoek van het NAVO-lid Turkije aan het NAVO-lid Nederland alleen maar functioneert ter legitimatie van wat de Amerikanen willen.''

Dat ook de PvdA nog veel vragen en eventueel bedenkingen heeft, is politiek betekenisvoller, gezien de thans lopende formatieonderhandelingen tussen Balkenende's CDA en de PvdA. PvdA-woordvoerder Koenders heeft zich steeds verzet tegen alles wat zou zwemen naar Nederlandse deelname aan voorbereidingen op een oorlog tegen Irak. Nu vindt ook hij dat het kabinet wel iets meer zou mogen vertellen over de opstelling van de drie Patriot-systemen die Nederland een dezer dagen naar Turkije zal verschepen. ,,Ze moeten wel bestemd zijn voor de luchtverdediging van een gebied, en niet van een specifieke basis'', meent Koenders bijvoorbeeld.

Dat Balkenende van mening is dat de Kamer geen toestemming hoeft te geven voor het uitzenden van de Patriots en 350 manschappen, wekt in politiek Den Haag herinneringen op aan de discussie vorig jaar over de Nederlandse betrokkenheid bij de oorlog tegen Afghanistan.

Toen ontspon zich een een even hooglopend als theoretisch debat in de Kamer over het verschil tussen militaire uitzending op grond van artikel 100 van de Grondwet, waarover het parlement iets te zeggen heeft, en uitzending op grond van artikel 97 van de Grondwet, een uitvloeisel van het NAVO-verdrag.

Op de achtergrond speelde toen dat de VS de NAVO om steun hadden gevraagd, omdat zij zich in oorlog (tegen het terrorisme) achtten, en de NAVO had besloten tot inwerkingtreding van artikel 5 van het NAVO-verdrag, over verplichte bijstand aan een land in oorlog.

Nu echter is de NAVO verdeeld over de door de Amerikanen gedane verzoeken. Ook Turkije, verzekeren bronnen bij Buitenlandse Zaken in Den Haag, heeft bij het verzoek om Patriots geen beroep gedaan op artikel 5.

Welke details deze week ook in de Kamer aan de orde mogen komen, vaststaat dat het een week wordt waarin de traditioneel centrale onderdelen van de Nederlandse buitenlands-politieke oriëntatie volop ter discussie zullen staan: de aanhankelijkheid aan het bondgenootschap met de Verenigde Staten, de rol van de NAVO versus de mogelijkheden en wenselijkheden van een gemeenschappelijke Europese buitenlands-politieke en defensie-identiteit.

Wat dat laatste betreft, ziet Koenders (PvdA) wel iets in de tot nu toe verwarde berichten over een Frans-Duits vredesinitiatief inzake Irak. ,,Als het bestaat, moeten we het niet bij voorbaat afwijzen'', meent de PvdA'er. ,,Ik sta er positief tegenover.'' Wat de PvdA betreft moeten de ministers van Buitenlandse Zaken van EU-landen zo spoedig mogelijk bijeenkomen om hierover te spreken. Karimi (GroenLinks) vindt zelfs een EU-top over het Frans-Duitse initiatief (waarvan het bestaan inmiddels door Parijs is ontkend) wenselijk.

Koenders vindt het Frans-Duitse idee mede interessant, omdat het de tot nu toe zeer afhoudende Duitsers toch zou comitteren aan een vorm van bondgenootschappelijke benadering van het Irak vraagstuk. Een beetje gebeurt dat trouwens ook bij het zenden van de Nederlandse Patriots. Een deel van de raketten voor die systemen leent Nederland namelijk van Duitsland.