Misplaatste humor 1

Het is tot mijn spijt niet de eerste keer dat strips van Kamagurka en Fokke & Sukke in NRC Handelsblad worden afgedrukt die een `grap' verbeelden over actuele gebeurtenissen waar doden bij vielen. Zo ook op 4 februari. Ik kan werkelijk niet begrijpen dat zulke volstrekt misplaatste `humor' de eindredactie passeert en aan de lezers wordt gepresenteerd. Ik blijf hopen dat dit soort `leuk' commentaar in portefeuille blijft en de drukpers niet haalt.

Antwoord

Lezers protesteren vaker tegen de humor van onze cartoonisten, waarna de redactie doorgaans enigszins in verlegenheid raakt. De hoofdredactie schrijft dan meestal terug dat inderdaad niet alles altijd en voor iedereen leuk is, maar dat de vrijheid van de cartoonist net als die van de columnist toch het uitgangspunt is.

Zonder vrijheid kan een kunstenaar niet gedijen en een tekenaar zich niet ontwikkelen. En die vrijheid betekent ook de vrijheid om soms de plank mis te slaan een spotprent is geen hoofdartikel. Verder hopen we dan dat de gekwetste lezer zo vriendelijk wil zijn die rubriek voortaan over te slaan. Natuurlijk praten we met onze tekenaars dagelijks over hun werk en als we in het midden brengen dat we de grap `niet begrijpen' dan is er meestal toch wel een andere voorhanden. Het probleem blijft echter dat over smaak en humor eindeloos valt te twisten. Dat actuele grappen ook gebeurtenissen met dodelijke afloop tot onderwerp hebben, valt niet te vermijden. Dat wil de redactie ook niet. Zwarte humor, de macabere grap, galgenhumor ze kunnen ook letterlijk `verlichting' brengen.

Socrates zegt in Plato's Symposion: `De ware dichter moet tragisch en komisch tegelijk zijn, en het hele leven van de mens moet beschouwd worden als een mengeling van tragedie en komedie'. Dit citaat werd ook in de Huizinga Lezing van 2001 `Holocaust, terreur en galgenhumor' door de Amerikaanse hoogleraar Wendy Doniger opgehaald. Zij herinnerde er aan dat de Grieken op iedere cyclus van drie tragedies een saterspel, een satire, lieten volgen. De macabere grap was volgens haar een middel om met vrolijkheid `al die angst' te herscheppen. In die opvatting is humor een manier om de gruwel van alle dag te verwerken. De betere tekening kan dat. Die willen we graag plaatsen.

Folkert Jensma, Hoofdredacteur