`KLM-topman Van Wijk is desastreus voor bedrijf'

Blijft de KLM bestaan of gaat het verlieslijdende bedrijf ten onder? Volgens hoogleraar Jagersma hangt dat geheel af van de KLM zelf. Het zwalkend beleid zal plaats moeten maken voor visie.

Mismanagement, misplaatste zelfingenomenheid en verkeerde beleidskeuzes. Pieter Klaas Jagersma, hoogleraar International Business en Strategie aan Nyenrode en de VU, heeft geen goed woord over voor de KLM. Zijn belangrijkste conclusie: bestuursvoorzitter Leo van Wijk moet opstappen. ,,Die man is desastreus voor de KLM.'

Jagersma presenteerde vorige week een boek over de KLM, buiten het bedrijf om. ,,Maar ik heb intensief overleg gevoerd met KLM-mensen en velen hebben mij gestimuleerd tot het schrijven van een boek dat kritisch is over het bedrijf.' Wie zijn bronnen zijn wil de hoogleraar niet onthullen. ,,Ze zitten niet in de raad van bestuur.'

Jagersma beticht de KLM van een zwalkend beleid. Hij noemt onder andere het mislukte samengaan met Alitalia, het driemaal falen van de fusiegesprekken met British Airways, de deelneming in ,,inferieure' regionale maatschappijen en de late reactie op de opkomst van goedkope-stoelen-maatschappijen.

De KLM ging steeds uit van zijn superieure positie op de markt en dacht zich vele uitstapjes, zoals het opzetten van eigen budgetmaatschappijen (Buzz, Basiq Air) te kunnen permitteren, ,,gesterkt door een goed gevulde kas'. Het bleek ,,misplaatste arrogantie', omdat, zo legt Jagersma uit, de business-modellen van een flag carrier en een low cost carrier fundamenteel anders zijn.

De KLM had zich moeten houden bij haar kernproduct: het vervoer van `normaal betalende' passagiers over de langere afstanden. De KLM heeft intussen – onbedoeld – de hoogleraar op zijn wenken bediend. Jagersma beveelt in zijn publicatie aan Buzz af te stoten; het boek was al gedrukt toen de KLM twee weken geleden inderdaad Buzz doorverkocht aan concurrent Ryanair, amper drie maanden nadat de KLM met veel poeha het aantal bestemmingen van Buzz uitbreidde. Jagersma schrijft deze draai van 180 graden toe aan ,,pure naïviteit'. ,,We gooien er wat geld tegenaan en dan draaien we mee, dacht de KLM, maar zo werkt het niet.'

Ook Basiq Air, de sobere variant die KLM-dochter Transavia in 2000 op de markt bracht, is niet levensvatbaar volgens Jagersma. ,,Daar moet het bedrijf geld op toeleggen en dat loopt een keer stuk.'

De belangrijkste kritiek van Jagersma betreft het management. ,,President-directeur Leo van Wijk draait al jaren mee in de top. Hij voert een absoluut leiderschap en heeft zich omringd met jaknikkers.' In de laag onder de raad van bestuur zijn echter ,,tientallen mensen die een ander beleid willen', zegt Jagersma. Hij noemt het onbegrijpelijk dat Van Wijk in december niet tot aftreden werd gedwongen toen een onafhankelijke arbitragecommissie bepaalde dat de KLM circa 275 miljoen euro moest betalen aan Alitalia wegens het afbreken van de fusie in 2000. ,,Van Wijk was verantwoordelijk en dat had consequenties moeten hebben.' Mede door de vergoeding aan Alitalia dreigt de KLM dit jaar in de rode cijfers terecht te komen. Jagersma sluit niet uit dat de presentatie van de jaarcijfers in mei een ,,fantastische gelegenheid'is voor Van Wijk om zijn vertrek alsnog aan te kondigen. ,,De [nieuwe] KLM-leiding zal een veel explicieter strategisch in plaats van louter operationeel beleid moeten voeren. De [huidige] leiding van de KLM lijkt [die] visie te ontberen.' Jagersma is een doemdenker: als de KLM het roer niet omgooit en zijn kostenstructuur gaat beheersen ,,houdt de blauwe zwaan simpelweg op te bestaan'. Jagersma schreef in 1994 het boek ,,Fokker, de verkwanseling van de nationale luchtvaartindustrie'. Twee jaar later ging Fokker failliet.

Pieter Klaas Jagersma: KLM – Waarheen vliegt gij? Holland Business Publications, €24,50.