Afstand tot de politiek

Het moeilijkste van het vak van politiek redacteur lijkt me het bewaren van afstand tot de vaste groep politici en collega's die je dag en nacht ziet en waar je afhankelijk van bent. Je gaat hen beter begrijpen dan het publiek waar je voor werkt. Dat is ook de bedoeling, want je bent aangesteld om de regeringsstad aan het publiek uit te leggen. Dat publiek zie je vrijwel nooit, maar met politici praat je elke dag. Samen verweer je je tegen indringers van buiten. De nadelen zijn goed te zien in de documentaire Journeys with George over de verkiezingscampagne van de huidige president, die gisteren integraal door de VPRO werd uitgezonden.

De documentaire gaat over weinig anders dan de socialisering tussen pers en politiek. In dit geval helemaal in het voordeel van George Bush. Ook de maakster, Alexendra Pelosi, was bezweken voor zijn charmes. We zien zelfs hoe Bush net als Pelosi uit een geprivilegieerde politieke familie – zelf de titel van de documentaire mocht bedenken.

Ik ben vroeger ook wel stukjes met presidentiële campagnes meegereisd, maar ik kreeg er altijd gauw genoeg van. De film laat goed zien waarom. De pers is helemaal gegijzeld door de kandidaat en zijn staf. Twee vliegtuigen slepen de president en zijn gevolg het hele land door voor precies getimede manifestaties, zodat er geen tijd is om iets uit te diepen, met gewone mensen te praten of te zien wat er speelt in de omgeving. De campagnejournalisten mogen blij zijn als ze genoeg tijd hebben om elke dag hun verhaaltje te produceren over de geboden voorstellingen. De film laat zelfs een bijeenkomst zien om half drie 's morgens in het winterse New Hampshire. Ook daar was gezorgd voor Republikeinse aanhangers die de president toejuichten. En dat allemaal voor goede foto's en tv-beelden. Bush op een golfveld, Bush op de kegelbaan, Bush op zijn ranch. Veel journalisten hadden belang bij zijn verkiezingsoverwinning, want dan mochten ze zelf mee naar Washington. Ook Pelosi zou onbekend zijn gebleven, als Bush had verloren.

Uit het journalistieke gevolg van de kandidaat komt zelden nieuws, of hij moet dat zelf hebben gecreëerd. De campagne-koelies mogen de reacties registreren. Plotseling worden ze bevangen door collectief schuldgevoel over hun aanhankelijkheid. Ze moeten wel van hun wantrouwige redacties thuis. Zo kunnen relatief kleine incidenten – bijvoorbeeld het uitlekken van een arrestatie van Bush voor dronken rijden tientallen jaren eerder – tot grote proporties worden opgeblazen.

Eerst was Bush zelden toegankelijk voor de journalisten in zijn gevolg en hij kreeg een matige pers. Na zijn verlies van de voorverkiezingen in New Hampshire sloeg hij om en was hij vaak voor journalisten beschikbaar. Hij verbroederde zich als de charmante leider van het permanente schoolreisje door het land. In het directe contact was hij minder houterig dan zijn tegenstander Gore. Pelosi kreeg wel vier verjaardagstaarten van de campagnestaf. De pers werd beter. Bush kreeg in de gaten dat er iets moois groeide tussen Pelosi en een verslaggever van Newsweek en praatte er op begripvolle, lacherige toon over met haar, niet als de bijbelse fundamentalist die hij is, maar als iemand die ook het een en ander op dat gebied heeft meegemaakt. Als de journalisten in het vliegtuig feesten met margharita-cocktails, drinkt hij een glaasje alcoholvrije Buckler mee. Het heeft gewerkt, concludeert Pelosi. Ze waren allemaal ingepakt.

Het concubinaat tussen pers en politiek speelt in elke regeringsstad. Je komt er niet onderuit. Het is een goede reden om Den Haag Vandaag – uitblinkend in kritisch gehakketak op de vierkante centimeter – integraal in Nova op te nemen. Nova had zaterdag een mooi interview van Jeroen Pauw met Paul Rosenmöller. De voormalige GroenLinksleider droeg een stropdas, waarschijnlijk omdat hij nadenkt over een nieuwe functie. Hij gaf toe dat de linkse partijen, inclusief GroenLinks, zich te weinig hadden bekommerd om de zorgen van autochtone burgers over de grote sociale veranderingen door immigratie. Fortuyn was een genie in het verwoorden van die onvrede, gaf hij toe. Ook Femke Halsema zou die kritische afstand kunnen gebruiken. Ik zou vaker zulke Nova-interviews willen zien, geconcentreerd, zonder de afleiding van juichend publiek of van duo-presentatie. Wanneer verhuist Den Haag Vandaag naar Hilversum?