Wereldkampioen saga-schrijven

De oude Viking-saga's zitten in het DNA van Scandinavische schrijvers, stelt Pieter Steinz in het zesde deel van zijn serie over lezen op locatie.

`Eeuwig zingen de moeders' luidde twee jaar geleden de kop boven een overzichtsartikel over de Scandinavische literatuur. En inderdaad: wie de literatuur uit Zweden, Noorwegen en Denemarken beziet, stuit op een bibliotheek vol ongelukkige echtelieden en verziekte familieverhoudingen. En niet alleen in romans en op toneel halen mannen, vrouwen, moeders, zoons, broers en zusters elkaar het bloed onder de nagels vandaan. De invloed van Henrik Ibsen en August Strindberg, scheppers van ongelukkige en ongelukkigmakende vrouwenfiguren als Hedda Gabler en Freule Julie, wordt ook duidelijk in de Scandinavische cinema, van Ingmar Bergman tot Thomas `Festen' Vinterberg.

Veel noordse schrijvers hebben aan één boek niet genoeg voor een afdaling in de zielenputten van hun personages; de oude Viking-saga's, met hun generaties omspannende familiegeschiedenissen, zitten in hun DNA. Van de Noorse Nobelprijswinnares Sigrid Undset (Kristin Lavransdochter) tot de grande dame van de Zweedse literatuur Kerstin Ekman (Katrinaholm, 1974-79) – allemaal waren (en zijn) ze dol op tri- en tetralogieën. Het onwaarschijnlijke succes van Marianne Fredrikssons Anna, Hanna en Johanna (1996) is door Scandinaviëkenner Kester Freriks wel verklaard uit het feit dat het leest als een trilogie die is samengebald tot een roman.

Behalve door relationeel zeer – en zoals in ieder land: verstikkende religie – wordt het leven van Scandinavische romanfiguren bepaald door de overdonderende natuur. De vakantieganger die een boek wil lezen op de plaats waar het zich afspeelt, heeft ruime keus: Hamsuns Mysteriën aan de fjordenkust, Lindgrens Pippi Langkous op het Zuid-Zweedse platteland, Grøndahls Virginia in Jutland; zelfs voor sommige sprookjes van Andersen moeten nog wel geschikte leeslocaties te vinden zijn. Maar de beste tip voor Noorwegengangers is Nooit meer slapen van W.F. Hermans. De hoofdpersoon wordt vernederd in kneuterig Oslo en gesloopt in het onbarmhartige Hoge Noorden. Hem zullen we net als Smilla van Peter Høeg weer tegenkomen wanneer onze blik zich later dit jaar richt op de literatuur rondom de Poolcirkel.

Volgende week Berlijn en Oost-Duitsland. Suggesties: steinz@nrc.nl