Waarom hang je nu almaar over die stoel heen?

Een workshop voor cabaretiers is leerzaam maar ook competitief. Je wordt vrienden of je komt om te winnen. Een weekend in Leiden vóór het festival.

Kom in godsnaam uit de ijskast, doe toch niet zo dom. Met deze tekst veroverde Paul de Leeuw in 1983 een plaats in Cameretten, het Delfts cabaretfestival dat later naar Rotterdam verhuisde. Om genomineerd te worden voor dit festival moest de deelnemer zich manifesteren in een voorstelling die door een selectiecommissie kan worden bezocht. De Leeuw had geen optredens, maar zijn moeder regelde een optreden voor vrienden en familie in de gymzaal van de lagere school van Paul. Hij kwam, speelde en overwon.

Ook onze cabaretgroep was destijds genomineerd voor de Cameretten. Allemaal werden we uitgenodigd om deel te nemen aan een workshop. Je trok dag en nacht op met je concurrent maar als die aardig bleek te zijn, dan zag je niet wie beter was. Met Paul kon je lachen, met Brigitte Kaandorp lag je dubbel, (Ik haat je, ik haat je, ik trap je in je kruis of Ik ben ziek en jij gaat dood!) en met Hans Liberg (Ik wil een boterham met ham met boterham, want het is weer karnebroodtepappeval) kon je heerlijk filosoferen over instrumenten en muziek. De laatste twee kregen de hoofdprijzen, terecht, en Paul de Leeuw kreeg de Persoonlijkheidsprijs. Zijn Annie (die dus in de ijskast zat) maakte genoeg indruk om verder te gaan. De Persoonlijkheidsprijs hield in dat hij een jaar lang begeleid zou worden door cabaretière Natascha Emanuels en liedschrijver Jan Boerstoel. Voor de Cameretten een topjaar dus. Dat zou niet snel weer gebeuren.

Zo was het twintig jaar geleden. Is er iets veranderd aan de voorbereiding van een festival? Aanstaande maandag begint in de Schouwburg van Leiden voor de vijfentwintigste keer het bekende Leids Cabaretfestival. Tien deelnemers strijden om de hoofdprijs. Afgelopen weekeinde kwamen de cabaretiers naar Leiden om een workshop te volgen. Het begint met optreden, ieder een half uur. De deelnemers kijken, luisteren en zijn doodstil. 's Avonds begint het bijschaven. Niet gaan liggen op de grond, want dan kunnen we je niet zien! Waarom hang je almaar over die stoel? Is dat omdat je de tekst niet kent of is het een gevoel? Een workshop voor finalisten is leerzaam, maar ook fnuikend. Fnuikend omdat de competitie vanaf de eerste minuut begint, leerzaam omdat professionals de aankomende ster in het laatste uur nog kunnen maken.

De meeste deelnemers van dit jaar zitten al een tijdje in het amateurcircuit. ,,Je moet je laten zien. Anders kom je er niet. Wij hebben ons ingeschreven voor alle festivals'', zegt Miel Verstappen (Of he'k dat al gezegd) uit Nijmegen. Miel is gek op woordgrappen en steekt de draak met verplichte visites zoals verjaardagen en kraambezoek. Hij gaat als een razende door zijn programma alsof hij bang is zelf iets te missen. Wat kan theaterregisseur Dick van den Toorn hem nog leren? ,,Ik zal hem sturen om dat in de zaal te krijgen wat hij wil zeggen. Als je het over jezelf wil hebben, laat dan ook zien wie je bent! Ik ga het bewustzijn creëren.''

Alle deelnemers staan open voor kritiek. Ze hopen er wat aan te hebben voor de uiteindelijke finale. Dorine Wiersma (35) is nog wat onzeker over haar teksten. Zij speelt vooral gitaar – in het dagelijks leven is ze gitaarjuf – en praat de nummers aan elkaar met wat ,,maatschappelijk gewauwel'' om haar moeder te plezieren. Want die had haar op het hart gedrukt de ellende in de wereld niet te vergeten. Maar liever zingt Wiersma (Ik ben mezelf, ik ben uniek, ik ben geweldig) over zichzelf en dan is zij ook op haar best.

Regisseur Van den Toorn staat versteld van het `bekenteniscabaret' en `de nostalgie' die bij bijna alle deelnemers overheerst. ,,Alsof er geen oorlog op komst is... ik hoor vooral zelfmedelijden. Maar dat is een persoonlijke keuze. Daarin kan ik niemand sturen. Je lacht nu meer om gevoelens dan om de cabarateske statements.''

Wat opvalt bij deze lichting is het grote aantal Belgen. Drie van de tien deelnemers komen uit het zuiden. Wat brengt hen hier? ,,De aandacht voor cabaret, In België is er niets. Dus wij zoeken hier een publiek'', zeggen Bart en Walter bijna in koor. Zij vormen het gezelschap ManManMan (Jullie zeggen geloof ik zoiets als TsjongeTsjongeTsjonge maar dat kennen wij niet) en verschillen in alle opzichten van de anderen. Ze zijn absurdistisch, bijna een verbeelding van de kunstenaar Magritte, en ze zijn verkleed. Na afloop van hun optreden moet Walter snel weer weg, want voor zo'n hele workshop van 's morgens vroeg tot 's avonds heeft deze Belg geen tijd.

Het Leids Cabaret Festival werd 25 jaar geleden opgezet als activiteit binnen de studentenvereniging Augustinus, door toenmalig lid van de vereniging Harry Kies. Hij streefde naar een geëngageerde tegenhanger van de Cameretten. Het bleek zo'n succes dat werd besloten om er een jaarlijks vervolg aan te geven. De theaters toonden interesse in de finalisten en wilden ze graag een avond boeken. Harry Kies besloot zijn studentenkamer om te bouwen tot kantoorruimte, en was vanaf dat moment naast festivalorganisator ook impresario.

Voor de tien deelnemers die dit jaar meedoen, staat er veel op het spel. Wie wint, is verzekerd van volle zalen. Vorig jaar won Javier Guzman het festival. Hij is nu wekelijks op de televisie te zien en staat ook nog eens drie keer per week op het toneel. Dat geeft de deelnemers niet alleen hoop, het genereert ook angst. Kan ik wel aan de verwachtingen voldoen? De competitie is voelbaar, al zegt Dorine Wiersma daar nog niet zo mee bezig te zijn. ,,Ik ben eigenlijk alleen op mezelf gericht: hoe kan ik daar straks goed staan.''

Bij het duo Krikke en Ikke (Waar is die Prins, die je moeder heeft beloofd?) gieren de zenuwen door het lijf. ,,De spanning is om te snijden. Ze zijn allemaal zò goed. En wij moeten nog. Halen we dat niveau of zijn we beter?'' Ze doen hun best, zo blijkt even later, en wat teksten betreft blijven ze niet achter bij de rest. Ook in hun nostalgisch half uurtje cabaret doemt net als bij de andere deelnemers dat eindeloze onderwerp `neuken' weer op. Misschien is altijd nee, is de conclusie van de cabaretiers. Ik ben heel benieuwd wat het de deelnemers in de Schouwburg op zal leveren.

De tien deelnemers aan het Leids cabaretfestival 2003 zijn op 10 februari: Schering en Inslag, Wietske Loebis, Dorine, Miel Verstappen en Alex Agnew en op 11 februari: Krikke en Ikke, Timo Septer, ManManMan, Gunter Lamoot en Roosmarijn van Bohemen. Voor kaarten (nog enkele kaarten voor maandag) kunt u bellen met de Schouwburg in Leiden: (071) 5131943.

Het VARA Leids Cabaret Festival bestaat dit theaterseizoen 25 jaar. Van 1 tot en met 6 april organiseert Harry Kies Theaterprodukties een grote cabaretproductie in Carré met optredens van zoveel mogelijk ex-finalisten. De volgende cabaretiers zullen zeker van de partij zijn: Jack Spijkerman (Dubbel & Dwars), Erik van Muiswinkel (Zak & As), Lebbis & Jansen, Sanne Wallis de Vries en Najib Amhali. Inlichtingen: Harry Kies Theaterprodukties (071) 5133985. Voor kaarten: Koninklijk Theater Carré Amsterdam 0900 25252555.