Thuisblijfmoeder (TBM) is geen huisvrouw

Nicole Orriëns wilde na haar studie niet werken, maar thuis voor de kinderen zorgen. Ze schreef een boek over `nieuwetijds moederen' (dus niet stofzuigen). ,,Ik zie me zelf als feministe', vertelt ze Monique Snoeijen.

Afgestudeerd psycholoog Nicole Orriëns koos voor een carrière met eigen verantwoordelijkheden, beloningen en uitdagingen. Dat is haar niet in dank afgenomen. ,,De samenleving kijkt mij met de nek aan', zegt ze. Nicole Orriëns is `thuisblijfmoeder' (tbm). ,,Sommigen vinden mij een parasiet die eerst met belastingcenten heeft gestudeerd en nu wegloopt voor haar maatschappelijke verantwoordelijkheden.' Ze schenkt nog maar eens een kop thee in.

Bij haar voordeur staan drie kabouters, gemaakt van boomstammetjes. In de hal van haar vrijstaande woning in Doetinchem slingeren kinderjassen en rugzakjes. Binnen zitten Teuntje (3) en Ot (1) achter de computer, boven op haar kamer bereidt Maartje (7) een voorstelling voor die ze morgen op de verjaardag van haar broer Jan (6) moet en zal vertonen. Al tijdens haar studie psychologie wilde Orriëns een gezin met veel kinderen waar ze zelf voor wilde zorgen. Maar hoe doe je dat ,,in een samenleving die de norm stelt dat moeders moeten werken', in een ,,cultuur die het moederschap verheerlijkt, maar intussen het werk van moeders niet waardeert'? Ex-staatssecretaris Verstand en Opzij-hoofdredacteur Ciska Dresselhuys noemen vrouwen die thuis bij de kinderen willen blijven `dom' en `luxepaardjes'. Het emancipatiebeleid heeft als doel dat in 2010 zestig procent van de vrouwen economisch onafhankelijk is.

`Vergooi ik werkelijk mijn talenten en een kleurrijke toekomst als ik alleen voor de kinderen ga zorgen?', vroeg Orriëns zich af. En wat te zeggen als anderen (vooral vrouwen) reageerden met: `ja, ja, zeker lekker de hele dag sherry drinken' of `heeft het feminisme daar zo hard voor gestreden'? Eindeloos veel boeken over de meest uiteenlopende vormen van ouderschap kwam ze tegen, maar niet één over vrouwen die bewust kozen thuis bij hun kind te blijven. Ze begon zelf een website: www.thuisblijfmoeders.nl. De reacties waren zo enthousiast dat ze besloot in de avonduren – ,,ook bij wijze van zelfontplooiing' – een handboek voor `thuisblijfmoeders' te schrijven. In Nieuwetijds Moederen schrijft ze over de financiële gevolgen van het tbm-schap (alleen nog maar tweedehands kinderkleding), de mogelijke reacties van de partner (`Waar is mijn carrièretijgerin gebleven?') en over het ongemakkelijke gevoel niets te vertellen te hebben op verjaardagen en feestjes.

Nicole Orriëns wikt en weegt iedere aankoop, boodschappen doet ze bij de Aldi en de Lidl, de kinderen dragen tweedehands kleding, ze gaat vaak naar de kringloopwinkel en het gezin gaat nooit meer op vakantie. Maar ,,de belangrijkste uitdaging' van het moederschap, zegt ze, is ,,het aanbrengen van structuur in de dag'. Werkende moeders kleden 's ochtends – hup hup hup – hun kinderen aan, maken het ontbijt en brengen ze dan naar de crèche of school. Maar voor de thuisblijfmoeder ontvouwt zich 's ochtends een lange en lege dag. ,,Dan denk je in het begin: Wat nu? Ik probeer een strak weekschema aan te houden. Op maandag maken we met z'n allen het huis schoon. Op woensdag gaan we zwemmen. Donderdag gaan we naar een speelgroep waar ook andere moeders met hun kind komen en vrijdagochtend gaan we zwemmen. Die structuur aanbrengen heeft me wel even tijd gekost.'

FEMINISTE

Orriëns voelt zich een feministe. ,,Want het feminisme staat voor het kunnen maken van je eigen keuzes. Los van stereotypes of gedateerde rolmodellen.'

Zeg trouwens nooit zomaar huisvrouw tegen een thuisblijfmoeder. Een huisvrouw schept er eer en genoegen in het stof van de plinten te vegen, een thuisblijfmoeder wil niet het risico lopen door het huishouden iets te missen van de sociaal-emotionele ontwikkeling van haar kind. Uit het hoofdstuk `Moet ik echt het huishouden doen?': `Over vijf jaar doet het er niet meer toe of je elke dag stofzuigde, maar wel hoeveel tijd je besteedde aan je kinderen. (...) En `er zijn' kost tijd.'

Hebben hoogopgeleide vrouwen die na hun studie in staat zouden moeten zijn om in het bedrijfsleven te werken, werkelijk zo'n handboek nodig? Hoe deden hun moeders en grootmoeders dat dan? ,,Die hoefden niet tegen de stroom in te roeien', zegt Orriëns.

,,Sommige vrouwen schamen zich dat ze voor huis en haard willen zorgen', zeggen de sociologen Marian Bont en Lya Limberger die onderzoek deden onder hoogopgeleide, thuisblijvende moeders ,,Vrouwen zeggen ze dan dat ze thuisblijven omdat de kinderopvang niet deugt. Maar van de 74 vrouwen die wij onderzochten gaven maar drie vrouwen dat als reden.'(Overigens had ongeveer bijna een kwart van deze vrouwen een hulp-in-de-huishouding.)

Hoogopgeleide vrouwen die thuis bij de kinderen willen blijven, mogen zich dan soms voelen als ,,een hedendaagse pionier zonder landkaart of rolmodellen' (From career to At-home Mothering, Lynne Kinghorn), ze hebben blijkbaar een verkeerd beeld van de werkelijkheid. Weliswaar gaan steeds meer vrouwen werken, maar in de praktijk is het overgrote deel van de vrouwen met kinderen nog steeds gewoon aan het moederen. Uit het Nidi-onderzoek `Meningen en Opvattingen van de bevolking over Aspecten van het Bevolkingsvraagstuk' blijkt dat ruim tachtig procent van de moeders die nu fulltime voor de kinderen zorgen, dat vooral ook willen blijven doen. Van de moeders die in deeltijd werken (driekwart heeft een baan van minder dan twintig uur), zou eenderde liever stoppen. En 43 procent van de studenten en scholieren wil in de toekomst zich volledig aan het moederschap wijden, 47 procent wil dat combineren met een deeltijdbaan. ,,Feitelijk is juist de situatie voor werkende moeders rampzalig', zegt pedagoog Peter Cuyvers van onderzoeksbureau Family Facts. ,,Onze samenleving is niet ingericht op werkende moeders. Kijk naar de beschikbare kinderopvang. Deze hoogopgeleide vrouwen willen nu alleen exact hetzelfde als wat de lageropgeleide vrouwen altijd al hebben gedaan. Het probleem van de hoogopgeleiden is alleen dat zij arbeid zien als zelfontplooiing. De achterhoede heeft geen tijd daarover na te denken, die werkt zich te pletter. En de vrouwen uit de middengroep hebben een veel meer ontspannen leefstijl. Die weten dat ze geen carrière gaan maken, of op z'n best een beetje.'

Cuyvers wil de hoogopgeleide thuismoeder wel waarschuwen voor `overfocussen'. ,,In de lagere klasse komt verwaarlozing vaker voor, maar hoogopgeleide moeders lopen het riscio het allemaal te goed te willen doen.' Vooral als zij ervoor kiezen altijd thuis te zijn. ,,Soms ben ik met het huishouden bezig en dan wil een van mijn kinderen een spelletje doen', had Nicole Orriëns gezegd. ,,Daar worstel ik dan wel mee. Ik ben thuisgebleven om er voor hen te zijn en dan sta ik te stofzuigen.' Cuyvers: ,,Poetsen en koken zijn hele belangrijke bezigheden. Een kind moet ook leren dat als een ouder aan het koken of aan het werken is, het zijn mond moet houden. Het is goed voor kinderen om niet voortdurend in het centrum van de belangstelling te staan.' Cuyvers heeft net een Oostenrijks verslag gelezen van een psychosociaal onderzoek op een consultatiebureau. ,,Daaruit blijkt dat hoogopgeleide moeders boven de dertig jaar een minder ontspannen relatie met hun baby hebben dan lager opgeleide moeders.'

In Welkom in Moederland, hoe het echt is om moeder te worden schrijft de Australische socioloog Susan Maushart daarover: ,,Westerse vrouwen hebben (ondanks alle diploma's, professionele gewiekstheid en financiële onafhankelijkheid) net zo'n achterstandspositie voor wat betreft de kans op succesvol moederschap als vrouwen in de derde wereld hebben op een succesvolle carrière op Wall Street.' En: ,,Ondanks alle informatie die we hebben verzameld over `hoe we het moeten doen', zijn we misschien nog onzekerder over wat we aan het doen zijn en waarom, dan ooit tevoren.'

Daarom zoeken thuisblijfmoeders elkaar op via internet en in `moedergroepen' en `babycoöps'. En dat is volgens Cuyvers ,,een teken des tijds'. ,,Ze zijn exponenten van een nieuwe kritische groep en de elite domineert nu eenmaal de cultuur. Deze vrouwen komen terug van het idee van zelfontplooiing en de gedachte dat alleen werken gelukkig maakt. Het positieve gevolg is dat we misschien meer gaan nadenken over wat echt belangrijk is in het leven. Waar worden we echt gelukkig van?'

,,Met ons verstand weten we dat we het moederschap niet moeten zien als het alles vervullende hoogtepunt van het mens-zijn', schrijft Maushart. ,,Maar onze harten, onze verraderlijke harten die de waarheid vertellen, spreken dat weer tegen.'

Aan de keukentafel van Nicole Orriëns komen de kinderen om nog een stroopwafel vragen. Het is tien uur 's ochtends. Al haar kinderen zijn thuis. Er ligt nog een hele lege dag voor haar. Ze kent in Doetinchem niet één `collega'. Half lachend, half ernstig zegt ze: ,,Het is eenzaam aan de top.'

Nieuwetijds Moederen, Handboek voor de thuisblijfmoeder, Nicole Orriëns, Uitgeverij SWP