Parochies moeten geloof op maat bieden

Rooms-katholieke parochies doen er goed aan nieuwe vormen van pastoraat te ontwikkelen waardoor mensen zich weer aangesproken zullen voelen, meent F. Ploum.

Reorganisaties worden doorgaans geassocieerd met het bedrijfsleven, maar ook rooms-katholiek Nederland ontkomt er niet aan. In Oosterhout bijvoorbeeld vindt een reorganisatie plaats als gevolg waarvan negen parochies fuseren tot drie, met ieder een eigen profiel: traditioneel, modern, vernieuwend. Aldus kunnen mensen, op basis van inhoud en programma, een keuze maken voor een bepaald profiel. Hiermee komt een einde aan de territoriale parochie, die binnen haar grenzen een compleet pakket voor alle leeftijden en alle levensfases heeft.

Of deze koers vruchten zal afwerpen is de vraag. Bovengenoemde ontwikkeling en gelijksoortige experimenten in andere plaatsen in ons land zijn, bijvoorbeeld Gouda, zijn nog te pril om goed zicht te hebben op hun uitwerking. Wel is het een ontwikkeling die veel eerder in gang gezet had moeten worden omdat veel parochies al geruime tijd kampen met een identiteitsprobleem. Ze zijn hun vanzelfsprekende plek in het leven van mensen kwijtgeraakt en hebben geen idee hoe ze zich in het sterk veranderde religieuze veld moeten profileren.

Was het vijftig jaar geleden genoeg om te zeggen `wij zijn een r.k.-parochie', vandaag de dag roept dit meer vragen op dan dat het antwoord geeft. Dus moet je als kerk opnieuw gaan kijken wie je eigenlijk bent en wat je opdracht is. Deze vraag kan alleen beantwoord worden door enerzijds te kijken naar wat je kernboodschap is en anderzijds midden in de samenleving te gaan staan en te luisteren naar wat de levensvragen van mensen zijn. Deze combinatie levert nieuwe inzichten, visies en vormen op.

Het is jammer dat de meeste parochies precies de omgekeerde beweging maken. Ze wenden zich niet naar buiten, maar keren zich naar binnen. Ze houden krampachtig vast aan wat ze nog hebben en koesteren de bekende vormen. Helaas worden ze hierin door de officiële kerk ook nog maar al te vaak gesteund en bevestigd. Het gevolg is dat de kerk steeds meer vervreemdt van de samenleving en het levensgevoel van mensen.

Parochies die er wel voor kiezen om met ruime blik naar buiten te kijken, zullen twee dingen ontdekken. Aan de ene kant is er een groep mensen die niets meer heeft met geloven (secularisatie). Daarnaast is er ook een grote groep mensen die wel gelooft, maar zich niet meer thuis voelt in de kerk. Als je om je heen kijkt, zie je dat er heel veel mensen op zoek zijn naar zingeving en verdieping. Een groot gedeelte van de Nederlanders zegt regelmatig te bidden en er is honger naar spirituele voeding. Voor de meeste mensen geldt nog steeds dat ze niet kunnen leven van brood alleen, zelfs niet als een boterham driedubbel belegd is. Antwoorden op hun zingevingsvragen zoeken en vinden ze echter niet meer in de institutionele kerken en dus ook niet in de parochies.

Dat brengt mij tot de conclusie dat het probleem van de kerken niet zit in de kernboodschap, maar in het vasthouden aan oude vormen die niet meer aansluiten bij de manier waarop mensen vandaag de dag met geloven omgaan. Voor dit probleem is het samenvoegen van parochies, zonder ook naar inhoud en aanbod te kijken, geen oplossing.

Nieuwe vormen van pastoraat zijn dus geboden, want alleen zo kunnen parochies nieuwe mensen bereiken. Voor parochies, zeker in verstedelijkt gebied, ligt hier een grote opdracht. Ze zullen zich moeten verdiepen in de wijze waarop mensen van nu hun geloof beleven. Ze zullen verbanden moeten leggen tussen geloof, kunst en cultuur en deze bij elkaar brengen. Dan kan de rijke traditie die parochies en andere christelijke kerken vertegenwoordigen weer gaan leven voor mensen. Voor de kerk als geheel ligt er de opdracht om deze processen te stimuleren en niet langer angstvallig vast te houden aan vormen van kerk-zijn die voor negentig procent van de gelovigen eerder een drempel zijn dan een uitnodiging. Vormen die de bevrijdende Boodschap meer beknotten dan laten spreken.

Werken vanuit verschillende profielen kan daarbij helpen. Het verlost je van de druk om voor iedereen wat in huis te hebben. Door te profileren ben je in staat om als parochie je sterke kanten te ontwikkelen en juist daarop in te zetten. Het is natuurlijk wel van belang dat parochies in de buurt zich ook profileren, zodat ze samen een totaalaanbod hebben voor een brede groep mensen.

Drs. F. Ploum is diaken van het bisdom Breda en pastor in de regio Oosterhout.